Kosmodrom "Vostočni" se širi: Veliki ruski svemirski projekat na više od 50.000 kvadrata

Malo koji infrastrukturni projekat u Rusiji danas ima toliki značaj kao kosmodrom "Vostočni". Ovaj ogromni svemirski centar, izgrađen duboko u ruskoj tajgi na dalekom istoku zemlje, postepeno je postao simbol nove faze ruskog kosmičkog programa.

"Vostočni" je zamišljen kao potpuno domaći kosmodrom sa modernom infrastrukturom koja objedinjuje sve ključne faze pripreme svemirskih letelica i raketa. Sada, u okviru izgradnje Jedinstvenog tehničkog kompleksa, po prvi put u ruskoj svemirskoj industriji, svi glavni procesi pripreme raketne i svemirske tehnike koncentrisani su u jedan integrisani sistem.

Kompleks uključuje zgradu za montažu i testiranje raketa-nosača, odvojeni objekat za montažu i testiranje svemirskih letelica, skladište za zaštitne oklope korisnog tereta i stepene raketa koji stižu iz proizvodnih pogona, kao i specijalnu galeriju za prenos. U tom delu kompleksa različiti elementi raketa, gornji stepeni, svemirske letelice i drugi delovi opreme prebacuju iz jednog objekta u drugi tokom priprema za lansiranje. Tu je i stanica za punjenje gorivom i neutralizaciju sistema pred poletanje.

Prema navodima "Roskosmosa", ovakvo objedinjavanje svih faza u jedinstvenu infrastrukturu značajno ubrzava pripremu raketa i čini čitav proces lansiranja efikasnijim.

Ključna uloga kosmodroma

"Vostočni" nije samo tehnički kompleks, već i veliki geopolitički i infrastrukturni projekat. Reč je o prvom ruskom civilnom kosmodromu, smeštenom u Amurskoj oblasti na dalekom istoku Rusije, oko 15 kilometara jugozapadno od grada Ciolkovskog, koji se ranije zvao Uglegorsk. Od Moskve ga deli skoro 8.000 kilometara.

Kosmodrom je izgrađen kao zamena za nekadašnji kosmodrom "Svobodni", koji je funkcionisao od 1996. do 2007. godine. Tokom tog perioda sa njega je izvršeno pet orbitalnih lansiranja raketa "Start-1", a u orbitu je poslato pet svemirskih letelica.

Izgradnja "Vostočnog" smatra se jednim od najsloženijih inženjerskih poduhvata moderne Rusije. Radovi su se odvijali u teškim klimatskim uslovima Amurske oblasti, okružene tajgom i udaljene hiljadama kilometara od glavnih ruskih industrijskih centara. Ipak, izbor ovako udaljene lokacije nije bio slučajan.

Jedan od glavnih razloga bila je želja Rusije da obezbedi nezavisan pristup svemiru. Naime, Rusija i dalje koristi čuveni kosmodrom "Bajkonur" u Kazahstanu, ali na osnovu dugoročnog zakupa. Sporazum koji su 2004. potpisali Vladimir Putin i Nursultan Nazarbajev omogućava Rusiji korišćenje Bajkonura do 2050. godine, uz godišnju naknadu od 115 miliona dolara, bez obzira na broj lansiranja.

Ruski svemirski plan: Od nuklearne baze na Mesecu do nove globalne saradnje

Zbog toga je "Vostočni" zamišljen kao strateška alternativa - kosmodrom koji se u potpunosti nalazi na ruskoj teritoriji i koji postepeno treba da preuzme sve veći deo lansiranja.

Pored političkih i ekonomskih razloga, važnu ulogu igrala je i sama geografija. Položaj Vostočnog omogućava lansiranje raketa u različite tipove orbita, uključujući i geostacionarne orbite koje su ključne za telekomunikacione i meteorološke satelite. Iako se kosmodrom nalazi severnije od "Bajkonura", što donekle umanjuje nosivost raketa, njegova pozicija omogućava povoljnije putanje lansiranja i izbegavanje gusto naseljenih područja i vazdušnog prostora drugih država.

Još jedna važna prednost je relativno nenaseljena okolina. To smanjuje rizik prilikom pada odbačenih delova raketa tokom lansiranja. Valovita tajga takođe je omogućila izbor prirodno pogodnih visoravni za izgradnju lansirnih rampi.

Infrastruktura je dodatno ojačana železničkim i putnim vezama. Transsibirska železnica prolazi svega četiri kilometra od kosmodroma, a Amurski autoput povezuje "Vostočni" sa Blagoveščenskom i ostatkom Rusije. Većina opreme i dalje stiže železnicom, dok su najosetljivije svemirske letelice ranije transportovane avionom do Blagoveščenska, a potom specijalnim vozilima do kosmodroma.

Upravo zbog toga je 2021. godine doneta odluka o izgradnji aerodroma u okviru kosmodroma, koji je pušten u rad u maju 2025. godine. Nova pista već može da prima teretne i putničke avione, a pojedini sateliti, poput "Aist-2T" letelica, već su direktno dopremani na sam kosmodrom bez posrednog transporta preko Blagoveščenska.

Danas se na "Vostočnom" nalazi više od 500 različitih objekata. Među najvažnijima su lansirni kompleksi "Lokacija 1S" za rakete "Sojuz-2" i "Lokacija 1A" za rakete "Angara", kao i tehnički kompleksi, servisne baze, meteorološke stanice i sedište kompanije CENKI, koja upravlja kosmodromskom infrastrukturom.