Petar I Veliki i danas važi za jednu od najkontroverznijih ličnosti ruske istorije. Dok su ga jedni smatrali vladarem koji je modernizovao Rusiju i postavio temelje njenog budućeg razvoja, drugi su ga doživljavali kao surovog tiranina koji je nemilosrdno sprovodio reforme.
Posebno zategnute odnose je imao sa Ruskom pravoslavnom crkvom, čiji su ga pojedini predstavnici i deo naroda nazivali Antihristom. Kako je uopšte došlo do tako ozbiljne optužbe?
Sukob sa crkvom
Do vladavine Petra Velikog, crkva je imala veliki politički uticaj na vladare. Tako je njegov otac, car Aleksej Mihajlovič, godinama bio pod snažnim uticajem patrijarha Nikona, dok je deda Mihail Fjodorovič praktično upravljao zemljom zajedno sa svojim ocem, patrijarhom Filaretom.
Petar je želeo da upravo car bude vrhovni autoritet u svim državnim i društvenim pitanjima. Crkva je dotad raspolagala velikim zemljišnim posedima, bogatstvom i značajnom samostalnošću, što mu nije odgovaralo.
Posle smrti patrijarha Hadrijana 1700. godine, Petar je zabranio izbor novog patrijarha, a nešto kasnije ta funkcija je u potpunosti ukinuta. Osnovan je Manastirski prikaz, čiji je zadatak bio da preuzme upravljanje crkvenom imovinom i dopuni državnu kasu. Najveća promena usledila je osnivanjem Svetog sinoda, čime je car praktično stavio crkvu pod državnu kontrolu.
Takve mere izazvale su snažan otpor sveštenstva. Monasi su širili letke u kojima su Petra nazivali Antihristom i tvrdili da je okrenuo leđa Hristu. Zbog toga se i stanovništvo našlo podeljeno između odanosti crkvi i poslušnosti caru.
Dodatno negodovanje izazvala je i Petrova takozvana "Svepijana, svešaljiva i najluđa saborna družina" - svojevrsna dvorska zabava tokom koje su, prema navodima, ismevani crkvena hijerarhija i verski običaji.
U to vreme pojavila su se i brojna tumačenja koja su pokušavala da dokažu da je Petar upravo Antihrist najavljen u Otkrivenju Jovanovom. Prema tim verovanjima, njegov dolazak trebalo je da se dogodi 1699. godine, a dve i po godine kasnije - da usledi kraj sveta.
Kada se Petar 25. avgusta 1698. godine vratio sa putovanja po Evropi, mnogi su njegove postupke protumačili kao potvrdu tih proročanstava. Umesto da ode u Kremlj i pokloni se moskovskim svetinjama, prvo je posetio Nemačku slobodu i Anu Mons, zatim Franca Leforta, a noć je proveo u kasarni Preobraženskog puka. Već sledećeg jutra lično je počeo da seče brade bojarima, a ubrzo je usledio i surov obračun sa strelcima, u kojem je i sam učestvovao. Pogubljenja su pratila dvorska slavlja i gozbe, što su mnogi tumačili kao još jednu potvrdu svojih verovanja.
Kao dokaz da je reč o Antihristu navodilo se i to što je promenio način računanja godina, umesto od stvaranja sveta uveo je računanje od Hristovog rođenja, a Novu godinu premestio sa septembra na prvi januar.
Pojedini su čak tvrdili da se u njegovoj tituli krije broj 666, koji se u hrišćanskoj tradiciji povezuje sa "zveri" iz Apokalipse.
Takve tvrdnje nikada nisu bile dokazane, ali su se dugo zadržale u narodu - čak i danas ima onih koji veruju u takva tumačenja, dok ih drugi smatraju još jednom teorijom zavere nastalom kao posledica dubokih sukoba koje su Petrove reforme izazvale u ruskom društvu.