U delu Dunava kod Đerdapa locirano je više desetina nemačkih ratnih brodova potopljenih pred kraj Drugog svetskog rata, a veliki broj njih nalazi se u zoni luke Prahovo. Među njima je 21 potopljeno plovilo nemačke ratne flote koje se nalazi na plovnom putu.
Reč je uglavnom o plovilima nemačke Crnomorske flotile, koja su u jesen 1944. godine, tokom povlačenja pred Crvenom armijom, namerno potopljena kod Prahova. Nemačke snage nisu mogle da provedu flotu kroz Đerdapsku klisuru, pa su brodove potopile kako ne bi pali u ruke protivnika i kako bi se otežao prolaz Dunavom.
Tako su plovila koja su nekada bila deo ratne flote završila na dnu reke, gde su ostala više od osam decenija.
Njihovi ostaci danas predstavljaju problem za bezbednost plovidbe, posebno kada vodostaj Dunava opadne - na tom delu reke plovni put je značajno sužen, što predstavlja dodatni izazov za rečni saobraćaj.
Od početka njihovog izvlačenja prošlo je oko godinu dana, a radovi se sada nastavljaju. Plan je da do kraja 2027. godine budu uklonjene sve potopljene nemačke olupine. Do sada je uklonjeno više plovila, dok su na pojedinim mestima olupine potkopane i pomerene dublje u rečno korito, a kod jednog plovila koje je isečeno na tri dela uočena je dubinska bomba, koja je uklonjena i uništena.
Na brodovima ostale granate, mine i bombe
Jedan od najopasnijih delova celog poduhvata nije samo težina i položaj olupina, već ono što se u njima i oko njih nalazi. Na izvađenim brodovima pronađene su velike količine neeksplodiranih ručnih bombi, municije za protivavionske topove, dubinskih mina i projektila velike razorne moći. Pronađena su i ubojna sredstva poput avionskih bombi i artiljerijskih projektila velikog kalibra.
Brizantni eksplozivi kojima su punjena ubojna sredstva imaju praktično neograničen vek trajanja, pa i posle toliko decenija mogu ostati opasni i smrtonosni.
Njihova snaga i razorna moć zavise od vrste, kalibra i količine eksploziva koji sadrži, a poseban problem predstavlja njihovo pomeranje ili oštećenje, prenosi "Danas".
Ubojna sredstva velike mase, poput avionskih bombi i artiljerijskih projektila velikog kalibra, zbog svoje težine najčešće prodiru dublje u zemlju. Dok su nepomerena, ne predstavljaju neposrednu opasnost po civilno stanovništvo, ali njihovo uklanjanje zahteva veliki oprez.
Kako se izvlači brod koji je decenijama pod vodom
Uklanjanje ovakvih olupina nije jednostavno vađenje plovila iz reke.
Najpre je potrebno locirati brod, nakon čega ronioci proveravaju njegovo stanje i utvrđuju da li se u njemu nalaze neeksplodirana ubojna sredstva. Zatim demineri proveravaju i uklanjaju pronađena ubojna sredstva, a tek nakon toga može da počne uklanjanje same olupine.
Postoji više načina da se plovilo ukloni - brod može biti izvučen u celini, ali se može iseći i ukloniti u delovima, delimično izvaditi ili premestiti na veću dubinu. Izbor postupka zavisi od konkretne olupine i uslova na mestu na kojem se nalazi, prenosi RTS.
Radovi u velikoj meri zavise i od prirodnih uslova. Važni su dubina vode i temperatura, a letnji meseci su pogodniji za ovakve operacije.
Olupine su posebno problematične kada vodostaj opadne, jer tada njihovi delovi postaju vidljiviji, a pojedini delovi korita ostaju bez vode. Isti uslovi mogu otkriti i druga neeksplodirana ubojna sredstva. Prema upozorenju Centra za razminiranje, zbog niskog vodostaja u isušenim delovima korita Dunava, ali i drugih reka, mogu se pojaviti različita ubojna sredstva zaostala iz ratnih perioda.
Zato se građanima savetuje da, ukoliko naiđu na predmet koji po obliku podseća na ubojno sredstvo, ne prilaze mu i ne dodiruju ga, već da o tome odmah obaveste Ministarstvo unutrašnjih poslova Srbije na broj 192.