U Ruskom carstvu 19. veka poznavanje više stranih jezika bilo je važan deo obrazovanja članova dinastije Romanovih. Istoričari navode da su za Romanove, pored ruskog, tri najvažnija evropska jezika bila francuski, engleski i nemački.
Francuski je bio široko rasprostranjen među ruskim plemstvom, britanske guvernante su bile zaslužne za poznavanje engleskog, dok su se ruski carevi i prinčevi često ženili nemačkim princezama, pa je i nemački bio neophodan.
Poznavanje ovih jezika povezivalo je Romanove sa najmoćnijim državama Evrope, a budući carevi i prinčevi od detinjstva su učili najmanje dva ili tri strana jezika. Za neke od njih strani jezici su čak bili bliski kao i ruski, dok je dobro obrazovanje i poznavanje jezika bilo važan pokazatelj položaja na dvoru.
Kako su govorili poslednji Romanovi
Nikolaj II je živeo u periodu kada je engleski postepeno potiskivao francuski kao jezik međunarodne komunikacije, što se odrazilo i na njegove jezičke sposobnosti. Pored ruskog, govorio je engleski, francuski i nemački, a engleskim je vladao toliko dobro da je, prema sećanju njegovog ujaka Aleksandra, posle završetka školovanja mogao da ostavi utisak Engleza čak i pred profesorom sa Oksforda.
Nikolaj II je engleski koristio i u razgovoru sa suprugom Aleksandrom. Carica Aleksandra, rođena kao princeza Aliks od Hesen-Darmštata, odrasla je uz engleski i nemački jezik. Njena majka bila je princeza Alisa od Velike Britanije, ćerka kraljice Viktorije, pa je engleski od samog početka imao važno mesto u njenom životu. To potvrđuju i njeni dnevnici, koje je uglavnom pisala na engleskom, dok se nemački u njima pojavljuje veoma retko.
Ipak, Aleksandra je tečno govorila i ruski. Njena pisma prijateljima napisana su odličnim ruskim jezikom, a mogla je da piše čak i na staroslovenskom. Zbog toga se ne može reći da je engleski bio njen jedini ili najbolji jezik.
Kada je reč o komunikaciji unutar porodice, postoje podaci da je Aleksandra sa decom govorila engleski, dok je Nikolaj sa njima koristio ruski. To u svojim memoarima opisuje Pjer Žilijar, učitelj francuskog jezika petoro dece Nikolaja II od 1905. do 1918. godine. Prema njegovom svedočenju, carica je sa decom koristila engleski, a car samo ruski. Aleksandra je sa članovima svoje dvorske pratnje govorila engleski ili francuski, a ruski je koristila sa onima koji nisu znali nijedan drugi jezik.
Žilijar je takođe naveo da tokom godina provedenih sa carskom porodicom gotovo nikada nije čuo da neko od njih govori nemački, osim u situacijama kada je to bilo neizbežno, poput prijema.
Ruski je bio maternji jezik dece Nikolaja II
Iako je engleski očigledno imao važno mesto u porodičnoj komunikaciji, posebno zbog carice Aleksandre, jezik kojim su deca Romanovi najbolje govorili je bio ruski. Njihovi dnevnici i pisma bili su pisani na ruskom, dok njihov pisani engleski nije bio ni približno tako dobar.
Deca su učila ruski, engleski, francuski i nemački, upravo tim redosledom po nivou tečnosti, što potvrđuju i pisma iz tog perioda. Sve to pokazuje da je poslednja porodica Romanovih bila daleko od jednojezične carske porodice.