Kraljevska švedska akademija nauka odlučila je da Nobelovu nagradu za fiziku za 2026. godinu dodeli Frensisu Halzenu "za odlučujući doprinos opservatoriji neutrina IceCube i otkriće visokoenergetskih neutrina astrofizičkog porekla".
Stručnjak je uvideo da bi led na Južnom polu mogao da se koristi za praćenje čestica poznatih kao neutrini. Njegova vizija i naučno vođstvo bili su od ključnog značaja za razvoj Opservatorije za neutrine IceCube - detektora koji obuhvata kubni kilometar leda i opremljen je senzorima za detekciju svetlosti. Zahvaljujući IceCube-u, istraživači mogu da registruju neutrine koji dolaze iz izuzetno energičnih procesa u udaljenim delovima svemira.
Neutrina ima svuda, ali ih je izuzetno teško detektovati. Ona prolaze kroz celu Zemlju, kao i kroz naša tela, a da ih ne primetimo. Veoma retko, jedan neutrino stupi u interakciju sa atomskim jezgrom, što omogućava da ih, uz odgovarajuću opremu, naučnici otkriju.
Interakcije neutrina koje IceCube neprekidno registruje pružiće istraživačima nova saznanja o ekstremnim i nasilnim kosmičkim okruženjima u kojima mogu da nastanu neutrini visoke energije, a mogle bi čak da otkriju i do sada nepoznate kosmičke pojave.
Akademija navodi da su naučnici pomoću IceCube najpre registrovali neutrine visoke energije, a potom dokazali da neki od njih potiču izvan Sunčevog sistema. Za razliku od drugih čestica, neutrini mogu da dođu do Zemlje bez značajnijeg skretanja ili gubitka energije, zbog čega naučnicima pružaju informacije o kosmičkim izvorima koje se ne mogu dobiti na druge načine.
"Njegova upornost i naučna vizija otvorile su put novoj vrsti astronomije", izjavio je predsednik Nobelovog komiteta za fiziku Mark Pirs.
Prema navodima Akademije, podaci koje IceCube kontinuirano prikuplja mogli bi da doprinesu boljem razumevanju ekstremnih kosmičkih okruženja u kojima nastaju neutrini visoke energije, kao i otkrivanju do sada nepoznatih kosmičkih fenomena.
Ko je Frensis Halzen
Halzen je rođen 1944. godine u Tinenu u Belgiji, doktorirao je 1969. na Univerzitetu Luven (Belgija), a radio je kao profesor na američkom Univerzitetu Viskonsin. Naučnik je postavio je temelje za potpuno novu vrstu astronomije. Njegova ideja bila je da se glacijalni led na Južnom polu iskoristi za registrovanje misterioznih čestica poznatih kao neutrini. Rezultat te zamisli je Opservatorija neutrina IceCube, koja može da prati neutrine koji potiču iz udaljenih krajeva kosmosa.