Cirkadijalna depresija je podtip depresije povezan sa poremećajima unutrašnjeg biološkog sata, koji reguliše dnevni ritam organizma. Iako je veza između poremećaja raspoloženja i narušenog dnevnog ritma poznata već neko vreme, novo istraživanje pruža dodatne dokaze da bi ovaj podtip mogao da predstavlja poseban biološki i klinički značajan oblik depresije.
Studija je obuhvatila kliničke i genetske podatke 11.380 Australijanaca sa uglavnom teškom i ponavljajućom depresijom. Rezultati su pokazali da je cirkadijalna depresija bila prisutna kod 23 odsto učesnika.
Koji znaci ukazuju na cirkadijalnu depresiju
Prva autorka studije dr Emilijana Tonini objasnila je da su istraživači definisali ovaj podtip na osnovu šest karakteristika. Da bi se neka osoba svrstala u ovu grupu, morala je da ispoljava najmanje tri od njih:
Sezonski obrazac depresije.
Odlazak na spavanje kasnije nego što je uobičajeno.
Duže spavanje tokom depresivnih epizoda.
Izraženu sklonost ka kasnom odlasku na spavanje i kasnijem buđenju, odnosno obrazac poznat kao "noćna ptica".
Buđenje praćeno izraženim umorom.
Društveni džetlag, odnosno značajnu razliku između rasporeda spavanja tokom radnih dana i vikenda ili slobodnih dana.
Prema rečima Tonini, učesnici sa cirkadijalnom depresijom imali su izraženije simptome mentalnih tegoba. Depresija je kod njih počinjala u mlađem uzrastu nego kod osoba sa drugim oblicima depresije, a imali su i više depresivnih epizoda i složeniji tok bolesti. Istraživači su zabeležili i više suicidalnosti, kao i više hipomaničnih i psihotičnih simptoma.
Genetske razlike i slabiji odgovor na antidepresive
Istraživanje je pokazalo da osobe sa cirkadijalnom depresijom imaju veći genetski rizik za ADHD i poremećaje raspoloženja, kao i razlike u nizu metaboličkih i upalnih pokazatelja. To ukazuje na mogućnost da ovaj podtip nije samo depresija praćena lošim snom, već da ima i drugačiju biološku osnovu.
Otkriveno je i da cirkadijalna depresija slabije reaguje na standardne terapije koje se obično preporučuju u kliničkim smernicama.
Prema rezultatima studije, selektivni inhibitori ponovnog preuzimanja serotonina (SSRI) i inhibitori ponovnog preuzimanja serotonina i noradrenalina (SNRI), koji se često koriste kao antidepresivi prve linije, bili su manje efikasni i izazivali su više neželjenih efekata kod ljudi sa ovim podtipom.
Zbog toga istraživači smatraju da bi za ove pacijente mogli biti važniji tretmani usmereni na biološki ritam, odnosno na usklađivanje ciklusa spavanja i budnosti.
Izdvajaju se i važnost jutarnje svetlosti, dnevne fizičke aktivnosti, redovno vreme odlaska na spavanje i buđenja, kao i ujednačen raspored obroka.
Istraživači se nadaju da bi mogućnost kliničkog prepoznavanja i dijagnostikovanja cirkadijalne depresije u budućnosti mogla da omogući prilagođenije lečenje, naročito mladim ljudima koji se prvi put obraćaju stručnjacima za pomoć u vezi sa mentalnim zdravljem.
Zašto su potrebna dodatna istraživanja
Stručnjaci su ocenili da istraživanje pruža značajne dokaze o povezanosti određenih oblika depresije sa specifičnim genetskim profilima, što bi moglo da bude važno za buduće lečenje. Ipak, ukazali su na potrebu za dodatnim ispitivanjima, posebno kada je reč o kriterijumima za izdvajanje cirkadijalne depresije.
Jedno od ograničenja studije je to što nisu uzeti u obzir hormonski uticaji menopauze, koji mogu biti povezani sa poremećajima spavanja. Iako je povezanost velike depresije sa promenama biološkog sata zabeležena u ranijim studijama, stručnjaci smatraju da ove nalaze treba tumačiti kao početne i zanimljive, ali da su potrebna dalja istraživanja kako bi se potvrdili.