Balkan, to "bure baruta", ne smiruje se. Naročito njegov (post)jugoslovenski fragment koji ne prestaje da posrće pod teretom ranije i novije prošlosti. Upokojenje, a potom komemoracija i sahrana generala Ratka Mladića ponovo su pokrenuli talas antisrpske kampanje, koja, u stvari, nikada nije ni prestajala.
Priliku su jedva dočekali zvaničnici EU šaljući pretnje Srbiji da će je sve to udaljiti od članstva.
Pri tome su u "plašenju mečke rešetom" prednjačili funkcioneri delegirani iz Slovenije i Hrvatske – nekadašnjih članica jugoslovenske federacije. A najviše su, naravno, zastranili nesrpski elementi iz sastava nekadašnje SFRJ – hrvatski, muslimanski/bošnjački, albanski, montenegrinski.
Tačnije: nekadašnji pravoslavni Srbi koji su sticajem daljih i bližih istorijskih događanja podlegli verskom i nacionalnom konvertitstvu, odnosno etno-inženjeringu.
"Zarobio sebe u tuđina"
Njegoš
Etno-inženjering je specifičan oblik gotovo trenutne, često oktroisane etnogeneze i upravljanog razvoja veštački ustanovljene nacije. Obično započinje nekom ideološkom, političkom, okupacionom, administrativnom i drugom intervencijom, odlukom ili nalogom. Njome se od jednog istorijski utemeljenog etničkog korpusa deo "amputira" i proglašava novom nacijom ili se, pak, delu ili čitavom etničkom kolektivitetu menja neko suštinsko svojstvo – verski se preobraća, dobija novo ime i sl.
Tako se ne prirodnim, dugotrajnim, logičnim tokom, već za kratko vreme, otvorenom ili prikrivenom prinudom, jednom vrstom "dekret-etnogeneze" proizvodi nova, "sintetička", "instant-nacija" (M. Ekmečić). Njeno stvaranje vrši se na osnovu selektivne upotrebe nekoliko različitih pseudo-principa: regionalnogeografskog (horonimskog), istorijskog, ideološko-političkog, verskog, kulturnog, jezičko-dijalekatskog…
Sledstveno, "instant nacija" dobija i "pripadajući prostor", bilo da je u prvo vreme amorfan, tj. administrativno-politički neomeđen, bilo da je prethodno ili naknadno konstituisan u političko-teritorijalnu jedinicu različitog statusa. Tako ovaj etno-divergentni (centrifugalni) produkt dobija geopolitičku "specifičnu težinu" (upotrebljivost).
Etno-konvertitstvu posebno je bio izložen "Ruski svet", a na Balkanu ono je bilo karakteristično za "drugu" Jugoslaviju u sklopu titoizma kao specifičnog, ekstremno antisrpskog mutanta komunizma, odnosno sistematskog populaciono-prostornog redukovanja srpskog činioca. Posledice su ostale do danas i u različitim oblicima se manifestuju često na sve ekstremnije načine.
Kratak osvrt na konvertitski "mehanizam"
U konvertitskom postupku ("mehanizmu") na srpskom primeru mogu se identifikovati po tri dvosmerne faze:
– U jednom smeru, početna faza nastupa verskim renegatstvom pravoslavnih Srba i njihovim konfesionalnim konvertitstvom – unijaćenjem i pokatoličavanjem, islamizacijom, čak na neki način i ateizacijom – često uz zadržavanje srpske nacionalne pripadnosti. U sledećoj fazi odvija se etnička flotantnost i nacionalno preobraćanje (prelivanje) u drugu, nesrpsku, obično susednu naciju – mađarizacija, kroatizacija, bugarizacija, arnautašenje/albanizacija…).
Okončava se trećom fazom u kojoj može, ali ne mora, da se uspostavi posebna političko-teritorijalna jedinica manje-više u etničkim granicama novouspostavljene veštačke nacije.
– U obrnutom smeru, konvertitski mehanizam počinje najpre formiranjem političko-teritorijalne jedinice, i to nekada u skladu sa istorijskom, ali ne i etničkom osnovom (Crna Gora), a nekada na apsurdnim, izmišljenim i na falsifikatima zasnovanim (pseudo)argumentima (Makedonija, BiH).
U drugoj fazi, unutar tih granica, odmah ili sa izvesnim zakašnjenjem, sledi "dekret-etnogeneza" – proglašavanje nove, "naknadne nacije" odvajanjem od srpskog korpusa (Crnogorci, Makedonci, m/Muslimani).
Njihova "izgradnja nacije" kruniše se trećom fazom u kojoj se "proizvodi" raskolnička crkva, izmišljeni (politički) jezik, piraterijom preuzeta istorija, tragikomični kulturni konstrukti, razna preimenovanja…
U nekim slučajevima konvertitski mehanizam može biti nepotpun, tj. bez sve tri, već sa zadržavanjem na jednoj ili dve faze. Stoga on ne ishodi potpuno novu naciju, nego se zadržava na nivou etno-verske grupe, te geografske i istorijsko-arhaične samoidentifikacije. Štaviše, može se zadržati rudimentarno pojedinačno, porodično ili kolektivno sećanje na nacionalno poreklo (u srpskom slučaju Goranci, Mijaci, Brsjaci, Torbeši, Šopovi… ili na primeru drugih balkanskih naroda Pomaci, Vlasi, Cincari…).
"Poturica gori od Turčina"
Kolektivno etno-psihološko svojstvo "instant nacija" koje su obično nastale iz manipulativnih geopolitičkih razloga odvajanjem od srpskog nacionalnog korpusa jeste konvertitski sindrom. "Simptomi" u vidu kojih se manifestuje su mnogobrojni:
– pokušaj prikrivanja srpskog porekla i etničke flotantnosti ekstremnom, često šovinističkom mržnjom prema nekadašnjim sunarodnicima koji su ostali verni svom srpskom nacionalnom i pravoslavnom identitetu, a kao "nezgodnim svedocima" njihovog preobraćanja (veoma izraženo kod albanizovanih, kroatizovanih i većine muslimanizovanih Srba, a u poslednje vreme i kod onih montenegrinizovanih);
– agresivno isticanje "prekida sa srpskim precima" i istorijskog diskontinuiteta kako u porodičnim okvirima, tako i u okvirima šire zajednice, koje u nekim prilikama doseže čak do poistovećivanja sa porobljivačima i stranim vinovnicima nasilnog preobraćanja;
– potpuno suprotan odnos i ponašanje u slučajevima reverzibilnosti, tj. "vraćanja sebi" i vaskrsa svesti o pripadnosti Srpstvu posle perioda konverzije, što može biti masovno (u crnogorskom slučaju), porodično i pojedinačno (u muslimanskom slučaju) i u vidu javno izražene, masovne srbofilije (u makedonskom slučaju);
– prikriveno očuvanje sećanja na srpsko poreklo u najdubljim slojevima lične i familijarne intime, najčešće kroz rudimentarne srpske običaje, predačke slavske ikone, grobnice, kućne predmete i usmeno nasleđe;
– oštro negiranje bilo kakve veze sa Srpstvom u spoljašnjoj komunikaciji u vremenima okupacije i tuđinske vlasti, štaviše kolaboracionističko stavljanje na stranu srpskih neprijatelja i surovo obračunavanje sa srpskom pravoslavnom populacijom, neretko u vidu masovnih zločina, proterivanja i nasilnog preveravanja, da bi prolaskom teških vremena poricali svoju ulogu i čak se delimično vraćali ispoljavanju srpskog identiteta;
– težnja da se promenjenoj verskoj pripadnosti obezbedi nova, sopstvena crkvena organizacija mahom na političkoj osnovi, te da se vremenom problem raskola i jeresi reši kanonskim ozvaničenjem kao prihvaćena tekovina ("realnost");
– manifestovanje radikalnog antisrpstva u svakoj prilici i u svakom domenu – ekonomskom, diplomatskom, kulturnom, naučno-prosvetnom, medijskom, sportskom…, uz masovno falsifikovanje činjenica, propagandno manipulisanje, indoktrinaciju mladih generacija pomoću udžbeničke i druge "nove literature", te naročito favorizovanjem na društvenoj lestvici onih koji su već uspešno preumili;
– dokazivanje nesrpske pripadnosti preuzimanjem nekog regionalnogeografskog, topografskog ili konfesionalnog pojma za nacionalno ime, njegovo konfuzno tumačenje i poimanje, te višekratno menjanje u kratkom vremenskom periodu;
– nastojanje da se odvajanjem i uzurpacijom dela srpskih zemalja na oktroisan način stvori sopstveni nacionalni prostor i to "cementira" zaokruživanjem političke nacije i stvaranjem države, štaviše i velikodržavnog projekta;
– sistematsko uklanjanje sa te teritorije dokaza srpskog identiteta prostora promenama toponima i naziva ulica, zatiranjem grobalja i zabranom korišćenja ćirilice na spomenicima, ukidanjem izvorne namene, rušenjem ili piraterijom srpskog graditeljskog nasleđa (naročito starih spomenika i pravoslavnih crkava);
– obavezna projektovana viktimizacija, odnosno stvaranje stradalničkog osnivačkog nacionalnog mita zasnovanog na navodnoj srpskoj agresiji, okupaciji, aneksiji, genocidu, nametanju srpske istorije, jezika, običaja, pravoslavne vere i crkvene organizacije.
– generisanje i negovanje u službenim i javnim narativima žestoke antisrpske mržnje i delovanja protiv srpskih interesa u svakoj prilici kako bi se spram Srba koji su ostali da pripadaju izvornom etničkom identitetu stvorio što dublji, nepremostiv jaz, te onemogućilo konvertovanom stanovništvu da se eventualno delimično ili potpuno vrati predačkim korenima.
Tragika "bivših Srba"
Ne zaostajući za uobičajenim reagovanjem autošovinističkih krugova u Srbiji i za poslovičnom antisrpskom histerijom u Hrvatskoj, danas se u tome posebno ističe muslimanski/bošnjački populacioni činilac u Federaciji BiH, uključujući i "političko Sarajevo" koje to propagandno artikuliše.
Razloge nije teško uočiti: stvaranje slike o pravoslavnim Srbima kao trajnom "remetilačkom faktoru" i neprijatelju koji ugrožava kako "međunarodno priznatu državu Bosnu i Hercegovinu", nego i "bošnjački (bosanski) nacionalni identitet".
U stvari, pravi cilj nikad nije dolazio u pitanje – ambicija da se u granicama avnojske BiH formira unitarna država sa muslimanskom/bošnjačkom hegemonijom. To znači ukidanje Republike Srpske i teritorijalno preuređenje BiH u vidu administrativne podele na 4-10 prividno multietničkih oblasti, te svođenje srpskog naroda na trećerazredan status podređene i razvlašćene raje. Sve do nestanka Srba brzim ili, pak, sukcesivnim, perfidnim etničkim čišćenjem.
Zavisno od prilika, raznim metodama – od ratnog "drugog poluvremena" i tendencioznih "presuda Ustavnog suda BiH", do tužbi za političke lidere i više desetina hiljada drugih osoba za "negiranje genocida" i "veličanje pravomoćno osuđenog ratnog zločinaca".
Postupak je smislio i istrajno sprovodi zvanični Zagreb, a do detalja razrađuju i primenjuju Sarajevo i Priština, a ne zaostaje ni Podgorica.
Tragika "instant-nacija" uopšte je razumljiva i za žaljenje. To se posebno odnosi na muslimansku konvertitsku tragiku, koju je savršeno je razumeo i sažeo Meša Selimović:
"Najzamršeniji ljudi na svijetu. Ni sa kim istorija nije napravila takvu šalu kao sa nama. Do juče smo bili ono što danas hoćemo da zaboravimo. Ali nismo postali ni nešto drugo. Stali smo na pola puta, zabezeknuti. Ne možemo više nikud. Otrgnuti smo, a nismo prihvaćeni. Kao rukavac što ga je bujica odvojila od majke rijeke, i nema više ni toka ni ušća, suviše malen da bude jezero, suviše velik da ga zemlja upije."