Pomama, usijanje na internetu. I česta zagušenja na nevidljivim, digitalnim "putevima" koji vode od Nemačke do jedne američke "adrese": Nacionalnog arhiva Sjedinjenih Američkih Država.
Mnogi Nemci, stotine hiljada njih, grozničavo, s naglašenim nestrpljenjem i uzbuđenjem, hrle ovih dana ka "kapijama" arhiva koji čuva, doskora zapečaćenu, nemačku istoriju iz sudbonosnih a zlokobnih vremena njene nacističke prošlosti.
Ono što očevi nisu uspeli, često ni hteli, nastavljajući da tako i sami grade neprobojni "zid ćutanja", unuci to sada najednom očigledno hoće i lako mogu: da jednim klikom, bez birokratskih peripetija, troškova i registracije, saznaju da li su njihovi dedovi bili nacisti.
Potraga za istinom
Najčešći naslov u nemačkim medijima, primećuje Dojče vele, jeste to: da li je moj deda bio nacist. I konstatuje: nije to senzacionalizam nego nasušna potreba (i potraga) za istinom.
Ta "prozivka" nacista na klik, neće najverovatnije izazvati opštenacionlni šok kao što je to, svojevremeno, učinila čuvena američka televizijska serija" Holokaust". Biće, međutim, sasvim sigurno, mnoštvo pojedinačnih, porodičnih šokova.
S propitivanjem očeva započela je generacija mladih Nemaca, uglavnom i tamo poznatih šezdesetosmaša. Bez mnogo uspeha: usta njihovih očeva su zaliveno i prkosno ćutala.
Ono što njima nije pošlo za rukom, uspelo je čuvenoj američkoj televizijskoj seriji "Holokaust" iz 1978. godine: na zaista šokantan način pokazala je svetu, a posebno samim Nemcima, razmere zla koje su počinili. Zla koje su uporno prećutkivali i pred kojim su još upornije zatvarali oči.
Otrežnjujući šok
Reč je o seriji televizijske mreže NBC koju je, s ekipom velikih glumaca koju su činili Meril Strip. Džozef Botoms i Džejms Vuds, režirao Marvin Čomski. Prikazivana je u Americi, četiri noći zaredom, od 16. do 19. aprila 1978. godine.
Epicentar njenog otrežnjujućeg, zaista šokantnog dejstva, bio je, očekivano, u samoj Nemačkoj. Tamo je serija "Holokaust", posle čijeg prikazivanja je ovaj pojam tek ušao u masovnu upotrebu, prikazana u januaru 1979. godine. I izazvala zaista dramatičan šok.
Seriju je gledalo, uz velika protivljenja i otpore (neki televizijski releji su dignuti u vazduh, pa je preostale policija morala da čuva) više od dvadeset miliona, gotovo četrdeset odsto tadašnjih vlasnika televizora.
Ništa nije, do tada, uticalo tako snažno i drastično na nemačko suočavanje sa nacističkom prošlošću. Istoričar Frank Beš uvrstio je televizijsko "otvaranje nemačkih očiju" u događaje koji su tih godina presudno obeležili svet.
Serija je kao autorsko delo hvaljena, nagrađivana i - osporavana. Pojedini među preživelima - a u pitanju su bila i neka zvučna imena - tvrdili su da je stvarnost Aušvica bila stravičnija i šokantnija od inače šokantne televizijske serije.
Ogromno mračno "blago"
Nacionalni arhiv Sjedinjenih Američkih Država, čije digitalne kapije ovih dana opsedaju hiljade, stotine hiljada Nemaca, raspolaže najcelovitijom, iako ne i potpunom (nešto od toga je uništeno) dokumentacijom o Nacionalsocijalističkom radničkom partijom Nemačke (NSDAP), organizaciji i članstvu, sa imenima i svim ličnim podacima, prebivalištima i karijerama.
To mračno "blago", koje je dospelo u ruke američkih okupacionih snaga, čuvano u minhenskoj centrali, slučajno je spaseno. Arhivu je od uništavanja spasio direktor jedne fabrike papira blizu bavarske metropole Hans Huber.
Huber se usprotivio naredbi da je uništi. Ogromnu građu – šezdeset pet tona – sakrio je ispod starog papira. U oktobru 1945. godine dvadesetak kamiona preneli su tu građu u novoosnovani (američki) Berlinski dokumentacioni centar.
Od potencijalne eksplozivnosti dokumenta koja su u ovom centru temeljno istraživana, razvrstavana, mikrofilmovana i čuvana, strepeli su mnogi nemački političari.
Slučaj Gintera Grasa i Hansa Ditriha Genšera
Nikad se, naime, nije znalo kad bi, iz "tuđih (američkih) ruku" – Amerikanci su Nemcima predali građu ovog centra, kopije dokumenata (da li baš sve?) tek po ujedinjenju Nemačke, 1994. godine - mogla da procuri neka informacija koja bi ozbiljno uzdrmala njihov ugled, karijeru i sudbinu.
Za ovu priliku, samo dva ilustrativna slučaja u tom kontekstu: nobelovac Ginter Gras i "večiti" šef nemačke diplomatije (dvadeset tri godine!) Hans Ditrih Genšer.
Na čuvenog angažovanog intelektualaca, levičara, jednog od najvećih nemačkih pisaca, koji je snažnim zalaganjem za bespoštedno suočavanje Nemačke sa svojom prošlošću, pala je teška senka kad je, u njegovim poznim godinama, otkriveno da je i sam bio – esesovac.
Ostaje nesporno da će u Grasovom slučaju ono što je besmrtno ostati njegovo književno delo. Ali, makar i kao fusnota, i zakasnelo otkriće (i priznanje) da je neprikosnovena "moralna instanca", veliki Gras, ispao – dvoličan.
Hans Ditrih Genšer je, posle više od dve decenije u fotelji šefa diplomatije, 1992. godine iznenada podneo ostavku. Oko razloga za povlačenje ovog neočekivanog poteza, mnogo se spekulisalo. Pa i to da je Genšer pripremao teren da se kandiduje za šefa države. Izvlačenje "papira" s njegovim imenom iz nacističke dokumentacije nateralo ga je, navodno, da se promptno, i što tiše, povuče…
Kancelar nacista
Hans Ditrih Genšer nije jedini visoki nemački političar sa nacističkom senkom i neposrednom prošlošću. U prvoj posleratnoj vladi Savezne Republike Nemačke (Zapadna Nemačka) koju je predvodio Konrad Adenauer, bilo je više njih koji su u nacističkoj hijerarhiji zauzimali visoke položaje.
Najdirektniji i najdrastičniji je, međutim, slučaj Kurta Georga Kizingera. U kabinetu čoveka koji je svojevremeno bio angažovan u Hitlerovom ministarstvu spoljnih poslova, da bi se brzo posle rata (od 1966. do 1969. godine) našao na najvažnijem političkom položaju u zemlji, onom kancelarskom, bilo je devet ministara sa nacističkim "pedigreom".
"Rezervoar" za angažovanje takvih kadrova bio je, očigledno, ogroman. Nacistička stranka imala je oko devet miliona direktno registrovanih članova (Hitlerova članska karta nosila je broj jedan) ali je nacistički pokret imao daleko šire razmere.
U zemlji od osamdeset miliona, po nekim procenama, gotovo sedamdeset miliona bilo je, preko različitih udruženja, od Hitlerjugenda do Ženske lige, čvrsto povezano i umreženo sa režimom.
Otvaranjem digitalnih kapija američkog Nacionalnog arhiva istorija nacizma prestaje da bude vlasništvo zatvorenih institucija. Sada je, u navali unuka da saznaju šta su bili i radili njihovi dedovi u Hitlerovo vreme, u akciji "digitalni bager" (izraz jednog nemačkog medija) koji bi trebalo da konačno razbije "zid ćutanja". I rasprostranjenu priču da su za sva zla, počev od holokausta, koji je nacizam počinio, učestvovali (samo) fanatični nacistički ludaci okupljeni oko najvećeg ludaka među njima, Adolfa Hitlera…