Vladislav Jovanović otvorio vrata saradnje Srbije i Mađarske

Kada danas, uostalom sasvim opravdano, srpski državni vrh, s vremena na vreme, naglasi da srpsko-mađarski odnosi nikada nisu bili bolji od sadašnjih, vredi se osvrnuti na dublji koren tih dobrih odnosa.

Beogradski forum za svet ravnopravnih: Jovanović bio velikan srpske diplomatije u najtežem vremenu

Tokom razbijanja Jugoslavije, početkom devedesetih godina prošlog veka, politička situacija na severu zemlje nije bila nimalo jednostavna. Većinu u Skupštini opštine Subotica formirale su političke snage etničkih zajednica Mađara i Hrvata. U gradu su politički gestovi radikalizacije bili sve učestaliji. Sve više, osećale su se posledice ratnih sukoba u Baranji i Slavoniji, a potom i u Bosni, ali i sve glasniji zahtevi etničkih zajednica.

Osujećen upad diverzanata

U poslednjem času, osujećen je bio pokušaj ubacivanja hrvatske diverzantsko-terorističke grupe koja je, prema nezvaničnim podacima koji se mogu čuti od aktera tadašnjih događaja, imala unapred pripremljenu bazu na području Aleksandrovih salaša, na južnom obodu grada.

U jednom trenutku, u atmosferi zaoštravanja odnosa, tadašnja Demokratska zajednica vojvođanskih Mađara rešila je da sa mesta predsednika Skupštine opštine smeni svog člana Jožefa Kasu.

Zapretila je opasnost da na mesto umerenog i racionalnog Jožefa Kase dođu radikalne političke snage koje bi, potencijalno, destabilizovale stanje na severu zemlje.

Jovanović motrio na "kapiju Evrope"

Neposredni svedoci tih događaja kažu da je u tom trenutku na scenu stupio pokojni Vladislav Jovanović, jedan od najistaknutijih srpskih diplomata 20. veka.

Subotičanin i Bajmočanin Duško Stipanović bio je u to vreme šef odborničke grupe SPS-a u Skupštini opštine Subotica i siva eminencija u lokalnoj organizaciji te partije.

Stipanović svedoči da ga je upravo tih dana bio pozvao Vladislav Jovanović. Prema Stipanovićevim rečima, Jovanović je bio posebno zainteresovan za Suboticu koju je posmatrao kao "kapiju Evrope". Bilo mu je posebno stalo do stabilnosti u Subotici.

Jovanović tražio podršku za Kasu

Jovanović i Stipanović sastali su se u Beogradu. Stipanović svedoči da Jovanović nije nametao mišljenje i zadatke, već da je sagovornika širokom erudicijom, informacijama i činjenicama vešto vodio ka zaključku koji se podrazumevao.

Preminuo bivši ministar spoljnih poslova i diplomata Vladislav Jovanović

Pitao je Stipanovića šta misli o najavljenoj Kasinoj smeni. Stipanović mu je, kako sam svedoči, odgovorio da neće žaliti za njim, na šta mu je Jovanović skrenuo pažnju na pitanje Kasinih naslednika koji su znatno radikalniji.

Mimo očekivanja, SPS bio uzdržan

Stipanoviću je bilo jasno šta treba da uradi. Subotički socijalisti na kraju nisu omogućili smenu svog ljutog protivnika. Mimo očekivanja, bili su uzdržani prilikom glasanja. Stipanović je poručio da Kasa nije bio njihov izbor za prvog čoveka grada, pa da sada nema razloga da socijalisti glasaju za njegovu smenu, tim pre što su je pokrenuli oni koji su prvobitno insistirali na Kasinom izboru.
Stipanović svedoči da je Kasu, koji je bio iznenađen jer nije očekivao da će mu SPS pomoći, ubrzo povezao sa Radovanom Pankovim i Mihaljem Kertesom, a potom je usledio i Kasin sastanak sa Slobodanom Miloševićem.

U DZVM-u se odigravala bitka dve obaveštajne službe

Stipanović smatra da se u tadašnjoj Demokratskoj zajednici vojvođanskih Mađara odigravala borba dve strane službe, od kojih je jednoj, koja pritom nije imala veze sa Mađarima, bilo veoma stalo do destabilizacije prilika u Subotici.
Zahvaljujući, u prvom redu Vladislavu Jovanoviću, taj scenario je osujećen. Ostalo je politička istorija Saveza vojvođanskih Mađara koji je, potom, formiran juna 1994. godine, u Senti.

Umerena struja počela da daje ton politici vojvođanskih Mađara

Prvi predsednik Saveza vojvođanskih Mađara bio Ferenc Čubela, koji je godinu dana kasnije poginuo u saobraćajnoj nesreći. Ipak, osnivanje Saveza vojvođanskih Mađara i marginalizacija radikalnih elemenata iz Demokratske zajednice vojvođanskih Mađara omogućilo je da se na političkoj sceni Subotice i potom Srbije ustali Jožef Kasa, a potom pojavi Ištvan Pastor, što je dobro odjeknulo i u Budimpešti koja takođe nije želela destabilizaciju područja naseljenih mađarskom zajednicom.

Možemo reći da je otopljenje, kroz istoriju ne baš srećnih odnosa Beograda sa Budimpeštom, započelo 1994. godine u Subotici, zahvaljujući Vladislavu Jovanoviću.

Koliko je to bilo važno, videlo se već 1999. godine, tokom agresije NATO-a na SR Jugoslaviju, kada je, kao gradonačelnik Subotice, Jožef Kasa javnim istupima dodatno učvrstio jedinstvo u gradu na pozicijama srpskih državnih interesa.