Strateški dijalog između SAD i Srbije, koji je počeo u Vašingtonu, biće prilika da se normalizuju odnosi dve zemlje, ali američkoj strani se mora staviti do znanja da naša zemlja neće odstupiti od politike vojne neutralnosti, kao ni od insistiranja na suverenitetu i teritorijalnom integritetu, koje uključuju Kosovo i Metohiju kao integralni deo Srbije i doslednu primenu rezolucije Saveta bezbednosti 1244.
To će, prema mišljenju diplomate Živadina Jovanovića, biti ključno u pregovorima koji se odvijaju u sedištu Stejt departmenta, gde delegaciju predvodi ministar spoljnih poslova Marko Đurić.
Ideju o strateškom dijalogu objavio je američki državni sekretar Marko Rubio 6. avgusta prošle godine, dok su iz Stejt departmenta naveli da je u pitanju "početak nove ere odnosa dve države".
Đurić je govorio o diplomatskoj, ali i političkoj istoriji dve zemlje, istakavši da će teme razgovora biti bezbednost i vojna saradnja, ekonomija i američke investicije u Srbiji, energetika i diversifikacija izvora energije, digitalna infrastruktura i nove tehnologije, borba protiv organizovanog kriminala i sajber bezbednost, regionalna stabilnost, uključujući pitanja Zapadnog Balkana i Kosova, obrazovanje, nauku i kulturnu saradnju.
"Prvi put u istoriji, Srbija i Sjedinjene Američke Države podižu odnose na nivo strateškog partnerstva", rekao je Đurić pred odlazak u Vašington.
Ministar za evropske integracije Nemanja Starović nagovestio je da bi dijalog mogao da otvori put za američke investicije u našoj zemlje vredne i do 20 milijardi dolara, a Jovanović veruje da je dobro da se odnosi Srbije i SAD normalizuju.
"Dobro je da se razvije saradnja i posebno saradnja na ekonomsko-tehnološkom planu. Srbiji su potrebni takvi partneri, potrebne su robe, a potrebno je i američko tržište za izvoz", počeo je Jovanović za RT Balkan.
Prema njegovom mišljenju, Srbija kao vojno neutralna zemlja i zemlja koja se odlučila za razvijanje uravnoteženih odnosa sa svim faktorima globalnih odnosa, ima interes da normalizuje ili da unapredi svoje ukupne odnose sa SAD, uključujući i politički dijalog.
"Srbija je orijentisana na uključivanje u Evropsku uniju, a Sjedinjene Američke Države su, bez obzira na sve promene koje su u međuvremenu nastale, i dalje jedan ključni faktor kretanja u Evropi. I dalje su SAD glavna evropska sila", poručio je Jovanović.
Srbiji, kako dodaje, sigurno znači dobar odnos sa SAD kao pretpostavka uravnoteženja njenog međunarodnog položaja.
"Kako su SAD u prošlosti bile izvor mnogih problema, sankcija i diskriminacije Srbije, veoma je važno da se to jedno nasleđe postepeno zamenjuje orijentacijom jedne i druge zemlje na normalne, obostrano korisne odnose i saradnju", dodao je.
Podsetio je diplomata da su SAD bile ključna sila jednostrane secesije Kosova i Metohije od Srbije, nametnute silom, u vidu bombardovanja 1999. godine, koje je izvršio NATO pakt. Kaže da je to izvršila administracija tadašnjeg predsednika Bila Klintona kao dela jedne politike dominacije, potčinjavanja i pokoravanja tog dela Evrope i Balkana – odnosno globalne ekspanzije SAD na istok.
"Ne može to da se objasni drugačije, izvan globalnog konteksta, jer jedna supersila kao što su SAD ne bavi se sitnicama i ničim što je suprotno njenoj strategiji globalne dominacije. Dobro je da se to jedno nasleđe dimenzionira. Ono ne može da se otkloni, ono je istorijska činjenica, ali može sigurno da se mudrom politikom i jednim prilagođavanjem i Vašingtona pretvori u orijentaciju ka saradnji i ka partnerstvu", naglasio je Jovanović.
Međutim, sada je došlo do nove etape u odnosima, najviše zbog činjenice da Sjedinjene Države vide Srbiju i u ovom slučaju partnerstva kao integralni deo njihove strategije u Evropi.
Živadin Jovanović je posebno istakao da promena u američkoj politici dolazi posle promena u Evropi, a kao jednu od glavnih, naveo je odlazak Viktora Orbana sa političke scene u Mađarskoj, pošto su u njemu SAD imale velikog partnera.
"Na neki način, ovo je bolji razvoj odnosa sa Srbijom i ako je to plod dugoročne orijentacije Beograda, ali koincidencija nije bez značaja. Do velikog proboja u odnosima Srbije i Amerike dolazi posle tih promena u Evropi, uključujući i odlazak Orbana sa političke scene", objasnio je nekadašnji ministar spoljnih poslova.
"Ono što je izuzetno važno za Srbiju jeste to da vodi uravnoteženu politiku, da ima sva iskustva iz istorije, uključujući i iskustvo iz 1999. godine, koje je veoma teško, ali se ne može stavljati pod tepih. S druge strane, ne treba da bude prepreka u normalizaciji odnosa."
Kako kaže, u kojoj meri će doći do novog kvaliteta u tim odnosima, do napretka i u kojoj meri će to biti jedan dugoročniji trend zavisiće prevashodno od Vašingtona – da li je u stanju da Srbiju prihvati kao ravnopravnog partnera i jednu nezavisnu, suverenu zemlju.
"U tome vidim ključ budućnosti odnosa Srbije i Amerike. To je jedan novi razvoj koji zahteva mnogo mudrosti i pažnje, da taj razvoj bude praćen daljim jačanjem odnosa i saradnje sa drugim globalnim činiocima, kao što su Kina, Rusija, BRIKS…", nastavio je sagovornik.
"I da razvoj srpskih odnosa i saradnje sa SAD ne bude nikako protumačen u Vašingtonu kao odstupanje Srbije od politike vojne neutralnosti, uravnoteženih odnosa sa svim globalnim činiocima i trajne privrženosti Srbije suverenitetu i teritorijalnom integritetu, što pretpostavlja Kosovo i Metohiju kao integralni deo Srbije i doslednu primernu rezolucije Saveta bezbednosti 1244."
Međutim, američki zvaničnici su nedavno saopštili da čekaju stvaranje uslova za pokretanje strateškog partnerstva s tzv. Kosovom, naglašavajući da to uključuje i ispunjavanje obaveza Prištine prema, kako su rekli "srpskoj manjini".
Iz tog razloga, Jovanović podvlači da razvoj odnosa Srbije sa SAD, uključujući i strateške odnose, ne sme i ne može da prejudicira stav Srbije o sopstvenom suverenitetu i teritorijalnom integritetu, ponavljajući ključnu ulogu SAD u jednostranom otcepljenju tzv. Kosova.
"Dobri odnosi sa SAD trebalo bi da budu put ka učvršćivanju suvereniteta i teritorijalnog integriteta Srbije i svake druge kalkulacije za našu zemlju nisu prihvatljive. To znači da i SAD, ukoliko uvažavaju Srbiju kao ključnog faktora u ovom delu Evrope, moraju prihvatiti činjenicu da Srbija nije, niti namerava da ikada direktno ili indirektno, formalno ili prećutno, prizna ilegalnu tvorevinu Kosovo, koje se jednostrano otcepilo od Srbije uz pomoć Sjedinjenih Američkih Država i NATO-a", zaključio je za RT Balkan Živadin Jovanović.