Srbija i Balkan
"Forbs" o Srbiji kao strateškom partneru SAD: Litijum, NIS, američko oružje i Bliski istok
Intenzivniji strateški dijalog sa Vašingtonom mogao bi da ubrza energetsku tranziciju Srbije i njeno povezivanje sa zapadnim lancima snabdevanja energentima, čime bi se, "Moskva lišila jedne od najefikasnijih geopolitičkih poluga na Balkanu", tvrdi autor analize
Pokretanje strateškog dijaloga između Sjedinjenih Američkih Država i Srbije predstavlja potencijalno značajan iskorak u unapređenju bilateralnih odnosa. Potencijalni ulozi za administraciju predsednika SAD Donalda Trampa su značajni - posebno u oblastima energetike, strateških sirovina, modernizacije odbrane i rastuće vrednosti Srbije kao partnera na Bliskom, ocenjuje američki magazin "Forbs".
Gasna infrastruktura i moguće preuzimanje NIS-a
Kao prvi razlog zbog kojeg bi taj dijalog mogao da bude značajan za administraciju predsednika Donalda Trampa, američki poslovni list navodi energetsku bezbednost.
U tekstu se podseća da Sjedinjene Američke Države učestvuju u razvoju Vertikalnog gasnog koridora zajedno sa Bugarskom, Grčkom, Moldavijom, Rumunijom i Ukrajinom, sa ciljem dopremanja američkog tečnog prirodnog gasa i gasa iz Azerbejdžana u centralnu i istočnu Evropu i na Balkan.
Prema analizi, Srbija bi u tom projektu mogla da ima važnu ulogu zbog svog geografskog položaja i postojeće gasne infrastrukture, kao i zbog izgradnje gasnih interkonekcija sa Rumunijom i Severnom Makedonijom, koje bi, kako se nadaju, "omogućile veći uvoz gasa iz izvora koji ne dolaze iz Rusije".
"Forbs" podseća i da ruska kompanija Gasprom ima većinski udeo u Naftnoj industriji Srbije (NIS), kao i da su Sjedinjene Američke Države prošle godine uvele sankcije toj kompaniji u okviru mera usmerenih na ruski energetski sektor.
"U januaru je mađarska energetska kompanija MOL postigla sporazum o preuzimanju ruskog udela, iako je realizacija tog posla od tada više puta odlagana", navodi se u tekstu.
Ipak, u tekstu se ističe kako se čini da je "srpska vlada ozbiljno rešena da prekine ovu zavisnost". Budžet za 2026. godinu, ističe se, usvojen još u decembru, "predviđa 164 milijarde dinara (oko 1,6 milijardi američkih dolara) za energetsku bezbednost – sredstva koja bi mogla biti iskorišćena za nacionalizaciju NIS-a ukoliko Rusi na kraju odbiju da prodaju svoj udeo".
"Intenzivniji strateški dijalog sa Vašingtonom mogao bi da ubrza energetsku tranziciju Srbije i njeno povezivanje sa zapadnim lancima snabdevanja energentima, čime bi se Moskva lišila jedne od najefikasnijih geopolitičkih poluga na Balkanu", ističe se u analizi"Forbsa".
Srpski litijum - umesto kineskog
Kao drugi važan segment saradnje navode se strateški minerali, pre svega litijum.
U analizi se naglašava da Srbija raspolaže najvećim rezervama litijuma u Evropi, a da se nalazište Jadar ubraja među najznačajnija u svetu. Kako se podvlači, procene ukazuju da bi eksploatacija tog nalazišta mogla da zadovolji i do 90 odsto sadašnjih evropskih potreba za litijumom.
U tekstu se podseća da je Srbija 2024. godine sa Evropskom unijom zaključila strateško partnerstvo u oblasti kritičnih sirovina i proizvodnje baterija, nakon čega je projekat Jadar uvršten među ključne projekte u okviru evropskog Akta o kritičnim sirovinama. "Forbs" ocenjuje da ti potezi pokazuju opredeljenje Srbije da razvoj svojih rezervi litijuma veže za evropske, a ne kineske lance snabdevanja, dodajući da je to u skladu sa interesima Vašingtona da smanji zavisnost svetskog tržišta litijuma od Kine.
Američko oružje i partnerstvo na Bliskom istoku
Treća oblast u kojoj američki časopis vidi mogućnosti za jačanje saradnje jeste modernizacija odbrane. U analizi se navodi da Srbija nastavlja modernizaciju svojih oružanih snaga nabavkom borbenih aviona iz Francuske, transportnih aviona iz Španije, helikoptera iz Nemačke i različitih sistema iz Izraela.
Američki poslovni list ocenjuje da su prethodne američke administracije bile uzdržane kada je reč o prodaji američkog naoružanja Srbiji, delom zbog protivljenja pojedinih država regiona, ali ukazuje da bi "veća zastupljenost američke vojne opreme doprinela većoj interoperabilnosti Vojske Srbije sa NATO standardima i većoj transparentnosti u toj oblasti".
Kao četvrtu oblast autor teksta izdvaja rastući značaj Srbije kao partnera Sjedinjenih Američkih Država na Bliskom istoku. Navodi da je Srbija razvila bliske odnose sa Izraelom i Ujedinjenim Arapskim Emiratima, koje opisuje kao važne američke saveznike.
"Forbs" ističe da je Srbija nakon napada palestinskog militantnog pokreta Hamas na Izrael 7. oktobra 2023. godine pružila vojnu podršku Izraelu, uprkos pritiscima pojedinih evropskih država. Zbog toga su, kako navodi list, odnosi dve zemlje "procvetali", a kao primer se navodi izraelska kopmanija "Elbit sistems" koja u Srbiji gradi fabriku za proizvodnju bespilotnih letelica vrednu dve milijarde dolara, jednu od retkih takvih proizvodnih lokacija van Izraela.
Osvrćući se na odnose Srbije i Ujedinjenih Arapskih Emirata, list ističe da su Emirati tokom proteklih petnaest godina postali jedan od najznačajnijih investitora u Srbiji izvan Evrope. Prema navodima ameirčkog lista, ulaganja obuhvataju projekte u oblasti obnovljivih izvora energije, digitalne infrastrukture i drugih sektora, dok su Emiratima omogućila snažnije ekonomsko prisustvo na Balkanu.
"Forbs" zaključuje da bi strateški dijalog Vašingtona i Beograda mogao da doprinese unapređenju saradnje u navedenim oblastima, dok će, kako ocenjuje, "konkretni rezultati u energetici, eksploataciji strateških sirovina, odbrani i regionalnim partnerstvima pokazati u kojoj meri će taj proces doneti dugoročne koristi za Sjedinjene Američke Države na Zapadnom Balkanu".
Live
