Istoričar Miloš Ković je izjavio da Prebilovci predstavljaju jedan od najpotresnijih simbola genocida koji je srpski narod pretrpeo na području Nezavisne Države Hrvatske tokom Drugog svetskog rata i poručio da Srbi moraju da osveste tu istoriju i da je ugrade u temelje nacionalnog identiteta.
"To je bio obračun sa civilima, i to na najteži mogući način. Po toj surovosti i bestijalnosti podseća na strašan genocid koji je počinjen nad Srbima u selima oko Banjaluke – Drakuliću, Šargovcu i Motikama. To su, pre svega, bila stratišta dece", rekao je Ković za Srnu povodom 85 godina od ustaškog zločina nad srpskim civilima u Prebilovcima, prenosi RTRS.
On je dodao da je u identitet srpskog naroda potrebno ugraditi i Prebilovce i sećanje na genocid koji je počinjen nad Srbima.
"Da osvestimo da smo, pre svega, logoraški narod i u Prvom i u Drugom svetskom ratu, da izbegnemo besmislene podele koje se među nas unose spolja, da bismo osvestili da stradamo i dan danas na Kosovu i Metohiji samo zato što smo Srbi", istakao je Ković.
On je rekao da je genocid obeležio istoriju srpskog naroda i u Prvom svetskom ratu, naročito na području zapadnog i istočnog Podrinja, ali da se ništa ne može porediti sa užasom koji su Srbi pretrpeli u Drugom svetskom ratu.
Ković je naglasio da nikada ne sme biti zaboravljeno da je u proteklom ratu minirana grobnica sa posmrtnim ostacima prebilovačkih žrtava, čime su ih, kako je istakao, "ponovo ubili".
Istoričar je podsetio i na brojna stratišta srpskog naroda, među kojima su Prebilovci, Stari Brod, Jadovno i Jasenovac.
Ković je istakao da je Srpska pravoslavna crkva prva započela organizovan i osmišljen proces očuvanja sećanja na mučenike koji su stradali u genocidu nad srpskim narodom u Prvom i Drugom svetskom ratu. Prema njegovim rečima, Sveti prebilovački novomučenici, koji se molitveno proslavljaju 6. avgusta, predstavljaju simbol stradanja Srba u NDH.
"Prebilovčani su kanonizovani i oni su sada svetitelji SPC i pravoslavne crkve uopšte, budući da se u svetu, posebno u pravoslavnim zemljama, sve češće čuje šta je srpski narod pretrpeo u Drugom svetskom ratu", naveo je Ković.
On je ocenio da bi upravo u okviru hrišćanskog učenja trebalo tražiti skriveni smisao tolikog stradanja koje je srpski narod pretrpeo.
"To je upravo put Hristovog stradanja, naravno, u ravni praktične politike potrebno je da se preduzme sve što je moguće da bi se ovakva stradanja izbegla i da bi se sprečilo njihovo ponavljanje, a mi vidimo da je u našem vremenu, dvadesetih godina, u Odbrambeno-otadžbinskom ratu i te kako bilo namere da se takav genocid ponovi", naveo je Ković.
Osim srpskog stradanja, Ković je napomenuo da identitet srpskog naroda čine i Sveti Sava, Sveti Simeon, kao i srpske pobede u oslobodilačkim ratovima od 1912. do 1918. godine.
Masakr koji je decenijama bio prikrivan
Ustaše su masakr u Prebilovcima počinile između 6. i 11. avgusta 1941. godine, pod komandom Ivana Jovanovića Crnog. Većina meštana živa je bačena u jamu Golubinku, dok su ostali ubijeni na licu mesta.
Samo u Prebilovcima ubijeno je 830 Srba, dok iz 57 porodica niko nije preživeo pogrom.
Na prostoru Hercegovine bilo je oko 110 stratišta, od kojih su većina bile kraške jame, poput Golubinke, Korićanke, Jagodnjače, Pandurice, Ržanog dola i mnogih drugih.
Zločin u Prebilovcima u bivšoj Jugoslaviji bio je decenijama prikrivan, a 1961. godine su kominističke vlasti zabetonirale sve hercegovačke jame u koje su bacani Srbi.
Otkopavanje 13 jama na području donje Hercegovine počelo je 1990. godine, a posmrtni ostaci više od 4.000 Srba sahranjeni su 4. avgusta 1991. godine u spomen-kosturnici u Prebilovcima.