Posledice i rane NATO agresije na SRJ 1999. godine ne zarastaju ni posle 27 godina, a uništavanje kasetnih municija i ostalih neeksplodiranih ubojitih sredstava koja su preostala posle bombardovanja i dalje traje.
U beogradskoj opštini Rakovica je 1999. godine pogođen vojni magacin odakle se naoružanje razletelo i do 500 metara udaljenosti, a nedavno je na toj lokaciji Centar za razminiranje pokrenuo projekat – između ostalog, uz finansije Sjedinjenih Američkih Država, istih oni koji su nas zasipali bombama pre više od dve decenije.
Otpravnik poslova u Ambasadi SAD u Beogradu Aleksandar Titolo najavljuje da će SAD obezbediti još 1,5 miliona dolara za čišćenje terena u Rakovici i na sličnim lokacijama.
"Time će ukupno američko ulaganje samo ove godine dostići 8,1 milion dolara. Drago nam je što koristimo zamah strateškog dijaloga da dalje gradimo konkretne rezultate u našim odnosima", navodi Titolo, prenosi RTS.
Neeksplodirane bombe, projektili i mine nalaze se u većim količinama i na području Miljakovačke šume u Beogradu, a samo tokom 2026. godine, na području šume pronađeno je više od 860 ubojitih sredstava.
Tokom bombardovanja 1999. godine, NATO je kasetnim bombama delovao po više stotina lokacija u 16 opština u centralnoj Srbiji, ne računajući opštine u AP Kosovo i Metohija, pokazuju podaci Centra za razminiranje iz marta 2025. Među pogođenim mestima su Grad Niš – opština Medijana i opština Crveni Krst, Kraljevo, Brus, Preševo, Bujanovac, Kuršumlija, Raška, Gadžin Han, Tutin, Sjenica,Čačak, Vladimirci, Knić, Stara Pazova i Sopot.
A kasetna municija se još uvek prostire na površini od oko 274.337 kvadratnih metara, dok je do sada očišćena sa površine od oko 13.850.000 kvadratnih metara.
Kako se pretpostavlja, od 1999. godine, neekplodirane avionske bombe-rakete nalaze na teritoriji Srbije na oko 150 lokacija u zemlji na dubini i do 20 metara. Izviđanje ostalih lokacija za koje se sumnja da su zagađene neeksplodiranim avionskim bombama-raketama, navode u Centru za razminiranje – je u toku.
"Prilikom bombardovanja snage NATO-a su koristile sledeće kasetne bombe: RBL – 755, CBU – 87, CBU – 99, AGM – 154/A i BL-755 u kojima se nalazilo od 145 do 247 komada kasetne municije tipa MK-1, MK-4, MK-118, BLU-97A i BLU-97A/B. U toku i neposredno nakon bombardovanja, policija i vojska Srbije je uklanjala neeksplodiranu kasetnu municiju koja se nalazila na površini zemlje što je značajno uticalo na smanjenje broja stradalih, pre svega, dece. S obzirom da tom prilikom nije otkrivana i uništavana neeksplodirana kasetna municija koja je prodrla u zemlju, taj posao se sada obavlja kako bi se u potpunosti osigurala bezbednost ljudi", navodi se u izveštaju.
Ipak, kako bi se ovaj proces priveo kraju, potrebna su velika finansijska sredstva, a deminiranje se uglavnom finansira iz projekata i donacija.
"Problemi u vezi sa humanitarnim razminiranjem u Srbiji su brojni, a brzina njihovog rešavanja zavisi od obezbeđenja sredstava. Centar za razminiranje izradio je ukupno pet projekata sa ciljem postepenog uklanjanja rizika koji predstavljaju NUS zaostala nakon bombardovanja 1999. godine. Od ukupno pet izrađenih projekata, jedan je realizovan, dva su u procesu realizacije, dok su za preostala dva projekta stvoreni uslovi za njihovu buduću realizaciju", navodi se na sajtu Centra za razminiranje.
Prema podacima Centra za razminiranje, ruska državna agencija "Emercom" je u periodu od 2009. do 2018. godine kao pomoć Rusije našoj zemlji u oblasti humanitarnog razminiranja, prema našim projektima i uz domaći nadzor, obavila razminiranje na 12 lokacija u Paraćinu i Ćupriji, ukupne površine od 5.986.060 kvadratnih metara na kojima je pronađeno i uništeno 12.826 komada raznih vrsta NUS-a.
Kako pokazuju analize Centra za razminiranje, sumnja se da se nakon požara u vojnim magacinima (Paraćin, Kraljevo, Vranje), van vojnih objekata još uvek nalaze razne vrste NUS na površini od oko 18.500.000 kvadratnih metara.
Avionske bombe u Savi i Dunavu
Neeksplodirane avionske bombe-rakete nalaze se i u Savi i Dunavu (Most Bogojevo – Erdut, Most Bačka Palanka – Ilok, Novi Sad 1 – uzvodno od mosta Sloboda, Novi Sad 2- nizvodno od železničkog mosta, Luka Pančevo, Dalekovod Ritopek – Ivanovo, Most Smederevo – Kovin, Luka Prahovo, Šabac, Obrenovac 1 – u blizini termoelektrane, Obrenovac 2 – u blizini fabrike Barič).
Sumnja se da se u reci Savi na području sela Jamena nalaze improvizovane minske naprave zaostale iz perioda sukoba 1991. do 1995. godine.
"U Đerdapskoj klisuri na Dunavu, na teritoriji Srbije, u blizini Prahova, 1944. godine potopljeni su nemački ratni brodovi sa protivbrodskim minama i drugim ubojitim sredstvima. Na ovoj lokaciji je 2006. godine obavljeno izviđanje i utvrđeno je da su tu potopljena 23 broda, a da se na četiri broda nalaze protivbrodske mine i drugi NUS, koji otežavaju plovidbu brodova tim delom Dunava i predstavljaju stalnu opasnost za ljude i životnu sredinu", navodi se u podacima o minskoj situaciji iz 2025. godine Centra za razminiranje.
Vojni analitičar i novinar Andrej Mlakar ističe da je praksa Amerike takva da kad god su bombardovali neku zemlju, onda su kako kaže, "prali svoju savest i biografiju", čišćenjem tih istih terena po kojima su bacali bombe.
"U najvećoj meri to su bile kasetne bombe, na području Kopaonika, Rakovice, aerodromu Batajnica, niškom aerodromu. U velikoj meri smo očistili Srbiju, ali mnogo toga je još zaostalo. Imate situaciju da i avionska bomba iz Drugog svetskog rata izroni usred centra Palilule. Skoro smo imali i američku avionsku bombu u kineskoj ambasadi na Novom Beogradu, taj isti tip, samo malo usavršeniji Izraelci koriste da gađaju Gazu. Ta bomba je stajala skoro 10 godina u ruševinama kineske ambasade", ukazuje Mlakar za RT Balkan.
Ipak, kako ističe, nikada nije finansirana eliminacija municije sa osiromašenim uranijom na jugu centralne Srbije.
"Te troškove eliminacije smo snosili mi, a ne oni koji su nas bombardovali. Država Srbija ne bi trebalo da daje novac jer nije nikog bombardovala kasetnom municijom. Oni bi trebalo da nam daju novac, da očiste Srbiju i da nam isplate ratnu štetu što nikada neće uraditi", navodi Mlakar.
Kada je reč o ruskoj pomoć u razminiranju, Mlakar ukazuje na značajnu pomoć u ljudstvu, logistici i obukama koje je Srbija dobila od Rusije.
"Rusi su nam dali ljude, opremu, a to mnogo više znači od finansijske pomoći jer su dali svoje deminere i znanje i iskustvo. Oko 90 odsto lokacija koje je očišćeno, očistili su ruski demineri u saradnji sa srpskim. Srbija je velikim delom izbegla stradanja ljudi i imovine, dece, starijih, zahvaljujući ruskim deminerima. Mi smo sve to zaboravili", naglašava Mlakar.
Deminerski posao je, podseća Mlakar, veoma opasan i Srbija ima problem sa nedostatkom kadra. Ističe da najveći deo deminerskih iskustava koja se koriste danas u Srbiji, su upravo ruska iskustva.