Novi petogodišnji plan: "Neobuzdani" kineski model ekonomskog razvoja

U Pekingu su danas okončana takozvana "dva zasedanja", odnosno redovna godišnja zasedanja Svekineskog narodnog kongresa i Svekineske narodne političke konsultativne konferencije.

Naš izbor

Kina galopira u novu godinu

Da bismo razumeli poziciju Kine na međunarodnoj političkoj i ekonomskoj sceni s proleća 2026. godine, treba znati da njen ukupan proizvod sada dostiže vrednost od 140 biliona juana (20,4 biliona dolara), što znači da je samo godišnji ekonomski prirast te zemlje u poslednje vreme jednak ukupnom godišnjem BDP-u zemlje srednje veličine.

Sa druge strane, kineski ekonomski rast i ukupan društveni napredak na kom Peking insistira u svojim planovima modernizacije razvoja do 2049. godine, suočava se sa agresivnom američkom politikom "obuzdavanja Kine", ali i izazivanjem kriza i ratova, što na mirnodopski orijentisanu kinesku ekonomiju značajno utiče otežavajući joj položaj, kao uostalom i ostalim zemljama BRIKS-a i Globalnog juga.

Pa ipak, kineski model ekonomskog razvoja nije poklekao pred carinskim izazovima Donalda Trampa, a za sada ni pred izazovima koje donosi napad SAD i Izraela na Iran.

Kina je upravo saopštila da je tokom prva dva meseca ove godine povećala spoljnotrgovinsku razmenu sa zemljama ASEAN-a, Evropske unije i Latinske Amerike za po dvadesetak odsto.

Ciljani rast projektovan naučno

Šta ovo povećanje znači za ostatak sveta, najbolje se ogleda u činjenici da svaki procenat kineskog ekonomskog rasta za sobom povlači 0,3 odsto svetskog ekonomskog rasta.

Zbog toga je, kako ističu kineski ali i strani ekonomski analitičari, projektovani cilj kineskog ekonomskog rasta od 4,5 do 5 odsto naučno utemeljen i zasnovan na strogim proračunima i sveobuhvatnim procenama rizika.

Premda na prvi pogled, prema projekciji za ovu godinu, kineski ekonomski rast usporava, treba da se vratimo na informaciju sa početka ovog teksta koja kaže da je kineski BDP sada izuzetno visok i da predstavlja ogromnu osnovu. Procenat ekonomskog rasta u kineskoj ekonomiji danas i pre pola veka drastično su različite vrednosti.

Prema upravo odobrenom 15. petogodišnjem planu, Kina tokom realizacije ovog plana namerava da postavi čvrste temelje za ostvarenje ranije projektovanog cilja, da do 2035. godine udvostruči BDP po glavi stanovnika u odnosu na 2020. godinu i uzdigne BDP po glavi stanovnika na više od 20.000 američkih dolara, što je nivo tipičan za umereno razvijene zemlje.

Kinezi ističu da je do sada manje od tridesetak zemalja i regiona u svetu postiglo modernizaciju, iako njihove populacije u zbiru ne prelaze milijardu ljudi, dok sama Kina broji oko 1,4 milijarde stanovnika.

Najpre, tokom narednih pet godina Kina planira da unapredi prosečan životni vek na 80 godina, poveća broj lekara koji aktivno rade na 3,7 na 1.000 stanovnika i poveća trajnu stopu urbanizacije na 71 odsto.

Kina se oglasila o zabrani plovidbe kroz Ormuski moreuz

Ovo u osnovi znači da u centru kineskog političkog usredsređenja ostaje Kinez, dok na Zapadu imamo fokus politike na interese korporacija i privatnog vlasništva.

U središtu ovog koncepta je težnja ka visokokvalitetnom razvoju, vođena novom razvojnom filozofijom koja, kako je navedeno u jednoj od analiza, naglašava inovacije, koordinaciju, zeleni razvoj, otvorenost i zajednički napredak.

"U narednih pet godina, Kina će povećavati ukupna izdvajanja za istraživanje i razvoj u proseku za više od 7 odsto godišnje i podići učešće dodate vrednosti osnovnih industrija digitalne ekonomije na 12,5 odsto BDP-a", navodi list "Global tajms" u analizi novog petogodišnjeg plana.

Osim toga, tokom narednih pet godina emisija ugljen-dioksida po jedinici BDP-a trebalo bi da bude smanjena za 17 odsto u odnosu na nivo iz 2025. godine, kao i da se učešće nefosilnih goriva u ukupnoj potrošnji energije poveća na 25 odsto.

U isto vreme, novi petogodišnji plan predviđa intenziviranje napora u izgradnju gasovoda "Snaga Sibira 2", kao i još jednog gasnog pravca ka Rusiji.

Među najvažnijim ciljevima u novom kineskom petogodišnjem planu su postizanje ukupnog proizvodnog kapaciteta za proizvodnju žitarica od 725 miliona tona, kao i dalji razvoj snabdevanja električnom energijom, brzih železnica i telekomunikacionih mreža.

"Zbog ogromne baze stanovništva, količina obradivog zemljišta, vodnih resursa i sirove nafte po stanovniku u Kini značajno zaostaje za svetskim prosekom. Pored toga, demografski izazovi – opadanje nataliteta i ubrzano starenje stanovništva – stvaraju dodatni pritisak na proces modernizacije", navodi "Global tajms", naglašavajući da specifične okolnosti znače da postoji vrlo malo istorijskih primera koje bi Kina mogla da sledi.

"Umesto da preuzima modele modernizacije razvijene u zapadnim ekonomijama, Kina mora da gradi sopstveni put, rešavajući izazove kroz politiku i praksu prilagođenu svojim jedinstvenim uslovima", smatra Fu Dženg, istraživač Kineske akademije društvenih nauka.

"Sa pristupom usmerenim na ljude, (plan) pravi ravnotežu između inkluzivnosti i održivosti modernizacije stanovništva, odražavajući jedinstvene vrednosne orijentacije i mudrost upravljanja, i doprinosi kineskim rešenjima u globalnom procesu modernizacije", izjavio je Daren Smit, profesor i član Britanske akademije društvenih nauka.