Filipinima potrebni energenti: Okreće li se Manila Pekingu zbog krize na Bliskom istoku?

Iz Manile poslednjih nedelja stižu sve učestaliji signali koji ukazuju na volju predsednika Ferdinanda Markosa mlađeg da poboljša odnose sa Pekingom, opterećene teritorijalnim pitanjima u Južnom kineskom moru i brojnim pomorskim incidentima oko grebena i ostrva, kao što su Huangjen i Nanša.

Osim toga, važno je istaći da SAD na raspolaganju imaju najmanje devet vojnih baza na Filipinima, a Manila je do sada bila među najvećim korisnicima vojne "pomoći" SAD u regionu Indo-Pacifika.

U jednom od nedavnih intervjua, Markos mlađi je, međutim, saopštio da je "kineska strana bila veoma korisna u snabdevanju đubrivima". On je izrazio nadu da će biti obnovljena saradnja Kine i Filipina u istraživanju ležišta nafte i gasa u Južnokineskom moru.

Filipini energetski ranjivi

Potom je, tokom najnovije runde diplomatskih konsultacija Kine i Filipina, prve nakon pauze od tri godine, Manila ponovo istakla svoju privrženost politici "jedne Kine" i navela da će raditi na stabilizaciji i unapređenju bilateralnih odnosa.

Razlog ovome treba tražiti u energetskoj nestabilnosti koja preti Manili koja oko devedeset odsto nafte uvozi se sa destabilizovanog Bliskog istoka.

"Ovakva jednostrana energetska struktura čini ih (Filipine) ranjivim na poremećaje u globalnom lancu snabdevanja energijom. Za Filipine, ponovno pokretanje saradnje u oblasti nafte i gasa u Južnokineskom moru predstavlja gotovo jedini održivi dugoročni put za rešavanje energetske dileme", konstatovao je list "Global tajms".

Ipak, mnogi analitičari, naročito oni u Kini, ne kriju skepsu prema promeni kursa Manile.

Dok sa jedne strane Manila upućuje gestove dobre volje prema Kini, sa druge nije prestala sa provokacijama u vezi sa pomorskim i bezbednosnim pitanjima. Pre samo nekoliko dana, filipinska strana je ponovo okupila plovila kako bi upala u kineske teritorijalne vode kod Huangjena, pokušavajući da izazove incidente, podigne tenzije i privuče međunarodnu pažnju. 

Pored toga, Filipini nastavljaju da jačaju vojnu saradnju sa spoljnim silama kao što su Japan i SAD. Čak su dozvolili japanskim kopnenim snagama da prvi put od završetka Drugog svetskog rata stupe na filipinsko tlo radi učešća u zajedničkim vojnim vežbama SAD i Filipina nazvanim "Balikatan", istovremeno prihvatajući vojnu opremu iz inostranstva, navodi "Global tajms".

Blizak komšija preči od dalekog rođaka

List navodi i da postoje najmanje dve ključne pouke koje bi, kako smatraju u Pekingu, Manila trebalo da izvuče iz ove krize.

Kina se u energetskom sektoru sve više oslanja na Rusiju: Ubrzati izgradnju gasovoda "Snaga Sibira 2"

Prvo, da je blizak komšija bolji od dalekog rođaka. Kao zemlja koja u velikoj meri zavisi od spoljne trgovine, Filipini naprosto ne mogu da izdrže direktne udare geopolitičke nestabilnosti. Potrebno im je mirno i stabilno regionalno okruženje kako bi obezbedili sopstveni stabilan razvoj.

Drugo, kako u Pekingu ističu, što više američkih vojnih baza Filipini uspostave, to se više vezuju za američku vojnu mašineriju. U slučaju izbijanja sukoba, Filipini će nesumnjivo biti gurnuti u prve borbene redove.

Od stabilnosti do kriza i nazad

Odnosi između Pekinga i Manile u poslednjih tridesetak godina prošli su kroz više faza približavanja od uspostavljanja diplomatskih odnosa 1975. godine, ali i zaoštravanja. Tokom devedesetih godina i početkom ovog milenijuma, došlo je do normalizacije odnosa posle perioda hladnoratovske distance, uz postepeno širenje trgovine i diplomatskih kontakata.

Neuspešan kraj obuke: Američki avion udario u betonsku barijeru tokom vežbe

Odnosi su dostigli vrhunac tokom predsedničkih mandata Glorije Makapagal i Rodriga Dutertea.

Tokom dvehiljaditih godina odnosi su u celini bili relativno stabilni, uz značajan rast kineskih investicija i trgovine. U pojedinim fazama postojala je čak i bliska politička i ekonomska saradnja, ali bez rešavanja pomorskih sporova.

Od sredine druge decenije ovog veka, odnosi naglo postaju zategnuti, posebno posle međunarodne arbitraže 2016. godine koja je išla u korist Filipina, ali koju Kina nije prihvatila. Nakon toga, period predsednika Rodriga Dutertea doneo je delimično smirivanje i pokušaj oslanjanja na ekonomsku saradnju sa Kinom.

Tenzije pojačane pre četiri godine

Od 2022. godine odnosi ponovo ulaze u fazu pojačanih tenzija, uz jačanje vojne saradnje Filipina sa SAD i Japanom. Istovremeno se nastavljaju incidenti i sporenja u Južnokineskom moru, ali i povremeni pokušaji dijaloga.

Danas su odnosi između Kine i Filipina istovremeno ekonomski važni i politički opterećeni, sa nerešenim ključnim sporom oko pomorskih teritorija bogatih energentima.