Slike francuskih i italijanskih gradova zahvaćenih nemirima su šokantne: Albanija je u previranju, u Argentini policija rasteruje demonstrante, a protesti u Indiji ne pokazuju znake jenjavanja.
Kada se tome dodaju previranja širom Globalnog juga, paralele sa 1968. godinom postaje teško zanemariti, piše za "Komersant" Fjodor Lukjanov, glavni urednik časopisa "Rusija u globalnim poslovima" i direktor istraživačkog programa Međunarodnog diskusionog kluba "Valdaj".
Te godine, politički i društveni nemiri zahvatili su gotovo ceo svet gotovo istovremeno. Bilo je to doba slabije povezanosti, podeljeno Hladnim ratom, a ipak su u zemljama sa potpuno različitim političkim sistemima izbili slični pokreti – došlo je do izvanredne sinhronizacije nezadovoljstva.
Direktna poređenja su nužno nesavršena, ali mnogi od osnovnih uzroka nezadovoljstva su poznati: nejednakost, problemi u obrazovanju, ratovi bez jasnih ciljeva, kao i sve veća frustracija političkim elitama koje nisu voljne ili nisu u stanju da se prilagode.
Godine 1968. pobuna je uglavnom bila usmerena protiv konzervativnog establišmenta. Iako demonstranti nisu odmah ostvarili sve svoje ciljeve, njihove ideje su na kraju preovladale. Kako na Zapadu, tako i u socijalističkom bloku, ta previranja su doprinela transformaciji političkog i društvenog života tokom narednih decenija.
Danas, međutim, možda prisustvujemo suprotnom procesu – kraju političke ere koju je 1968. godina pomogla da se stvori.
Skoro šest decenija liberalizam – bilo levi ili desni – činio je okvir zapadne politike. Međutim, njegove unutrašnje protivrečnosti postaju sve očiglednije: studentski protesti prerastaju u nerede i pljačke, dok se zahtevi za jednakošću dovode do agresivnog apsurda. Istovremeno, libertarijanizam degeneriše u otvoreno antisocijalno ponašanje.
Vlade su usmerene na očuvanje postojećeg poretka, koristeći sve – od političkih manipulacija do otvorene represije. Kao i 1968. godine, mnogi demonstranti su izgubili veru u demokratske institucije. Ipak, nema mnogo dokaza o postojanju neke koherentne revolucionarne alternative; umesto toga, svedoci smo eksplozije destruktivne energije, navodi Lukjanov.
Događaji iz 1968. godine stavili su na probu otpornost i prilagodljivost političkih sistema, što je dovelo do veoma različitih ishoda.
U Zapadnoj Evropi, vlade su u početku gušile nemire, ali su kasnije veliki deo protestnog pokreta uključile u politički mejnstrim; time su obnovile sopstveni legitimitet i proširile svoju društvenu bazu.
Socijalistički sistem je krenuo drugačijim putem. Nesposoban da prihvati neslaganje, oslanjao se na represiju, pa su se tenzije gomilale sve dok se, na kraju, sistem nije urušio.
Današnji politički izazov je sličan, iako je ideološka ravnoteža sada obrnuta.
Ovog puta, u politički mejnstrim ne treba uključiti naslednike demonstranata iz 1968. godine, već njihove protivnike – one koje često olako svrstavaju u krajnje desničarske populiste.
Establišment u Zapadnoj Evropi usvojio je neobičnu strategiju: umesto da integriše pomenute pokrete, on sve više toleriše destruktivne snage na suprotnom kraju političkog spektra, očigledno ih smatrajući manjom pretnjom od svojih konzervativnih izazivača.
U osnovi rastuće nestabilnosti leži dubok raskol između vladajućih elita i društava koja one navodno predstavljaju, budući da su oni na vlasti sve više zaokupljeni pitanjima koja obični građani ne smatraju prioritetnim.
Ova protivrečnost je najočiglednija u Evropi, gde se opsednutost političkog establišmenta konfrontacijom sa Rusijom sukobljava sa zabrinutošću javnosti za prosperitet i životni standard – a jaz između ovih suprotstavljenih prioriteta nastavlja da se širi.
Previranja iz 1968. godine na kraju su preoblikovala politički poredak; današnji nemiri mogli bi imati podjednako dalekosežne posledice, ali u sasvim suprotnom smeru. Što duže lideri Zapadne Evrope budu odbijali da priznaju ovu promenu, to će biti veća opasnost da politički sistem, koji su odlučni da sačuvaju, postane njegova sledeća žrtva, zaključuje Lukjanov.