Srbija i Balkan
Crkva u Rakitnici kod Podujeva: Srpska svetinja iz doba kneza Lazara na meti albanskog samozvanca
Prvo se prisvajaju materijalni tragovi - ako imate simulakrum u vidu države, onda stvarate i simulakrum u vidu kulturnog nasleđa, a nakon toga sledi uspostavljanje nove crkve koja nema nikakve veze sa kanonskim poretkom SPC, upozorava istoričarka umetnosti Jasmina Ćirić komentarišući slučaj samozvanog arhiepiskopa Nikole Džufke
Samozvani arhiepiskop Nikola Džufka godinama pokušava da prisvoji crkvu Svetog Arhangela Mihaila u Rakitnici kod Podujeva, izvodeći rituale sa svojim sledbenicima u objektu koji naziva "albanskim manastirskim kompleksom".
Istoričarka umetnosti Jasmina Ćirić objašnjava da je je reč o objektu iz druge polovine 14. veka koji se najneposrednije vezuje za vreme kneza Lazara. Hram je, kako objašnjava, obnavljan u 16. i 17. veku, dok se sredinom 19. veka gube tragovi koji bi se vezivali za veće prisustvo srpskog stanovništva na tom prostoru.
"Ali ono što svakako možemo da potvrdimo na osnovu materijalnih ostataka i samog izgleda hrama jeste da je u pitanju jednobrodni hram koji se vezuje za bočne tokove arhitekture iz vremena kneza Lazara, što potvrđuje i sama toponimija mesta", ističe Ćirić za RTS.
Čak su i lokalni Albanci, prema svedočenjima novinara i književnika Živojina Rakočevića, pre sukoba 1999. godine ovaj hram nazivali "Lazareva crkva", verujući u predanje da je tu prenoćilo telo kneza Lazara nakon Kosovskog boja.
"Većina toponima kada pogledamo kartu prostora Kosova i Metohije apsolutno su srpskog porekla. Bilo da govorimo o Rakitnici, Bistrici, Dečanima, Podujevu ili Peći. Oni su u međuvremenu albanizovani i prilagođeni njihovom području. Svi toponimi vezuju se za srpsko srednjovekovno nasleđe i kulturu koja se može pratiti još od vremena Simeona Nemanje", kaže Ćirić.
Govoreći o Džufki, Ćirić ukazuje da je jasno da je cilj uspostavljanje nove pravoslavne crkve, što je i sam naznačio u objavama.
"Prvo se prisvajaju materijalni tragovi - ako imate simulakrum u vidu države, onda stvarate i simulakrum u vidu kulturnog nasleđa, a nakon toga sledi uspostavljanje nove crkve koja nema nikakve veze sa kanonskim poretkom SPC", upozorava istoričarka umetnosti.
Podseća da je Rezolucija 1244 UN jasna i da je Srpska pravoslavna crkva jedini legitimni vlasnik verske i duhovne baštine na Kosovu i Metohiji. Iako izostaju reakcije privremenih institucija u Prištini, posebnu zabrinutost, kaže, izaziva ćutanje međunarodnih organizacija.
"Zabrinjava odsustvo reakcije od strane Uneska. Imamo građevine koje su direktno upisane na listu svetske baštine kao objekti od značaja za celokupno čovečanstvo kao što su Dečani, Gračanica, Pećka patrijaršija. Svedoci smo kontinuiranih pokušaja albanizacije i kosovarizacije tih objekata, pa čak i kroz organizovane školske ekskurzije na kojima se plasiraju lažni narativi i identiteti", navodi istoričarka umetnosti.
Na pitanje kako zaštititi manje crkve poput ove u Podujevu, koje nemaju fizičku ni institucionalnu zaštitu, a kojih je na stotine na prostoru KiM, odgovara da je ključ u dokumentovanju i svesti o njihovom poreklu.
"Te manje crkve su metosi većih manastirskih celina. Podujevo je na neki način amblematsko mesto za zloupotrebu kulturnog nasleđa još od 1999. i martovskog pogroma 2004. godine. Manje poznate crkve se lakše zloupotrebljavaju kako bi se pred međunarodnom zajednicom dokazivao lažni identitet. Ipak, činjenica da su ti objekti metosi, što i sam naziv Metohija potvrđuje. To jasno dokazuje kanonsku ingerenciju SPC", zaključuje istoričarka umetnosti.
Navodi da je zaštita s jedne strane vezana za prisustvo SPC, a s druge je zaštita materijalnih ostataka vezana za delovanje Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture, u sadejstvu sa međunarodnom zajednicom i organizacijom Unesko. Dodaje da je rad stručnjaka Republičkog zavoda na terenu otežan, iako presudan za očuvanje srpske baštine.
Live
