Sudbina jednog novinara: "Moskovit" koji je pobegao iz Subotice, borio se u srpsko-turskim ratovima

Izložba "Diplomate Ruskog carstva i Srpsko-turski rat 1876. godine" dobra je prilika da se svi podsete da je u Evropi, u drugoj  polovini 19. veka, bilo dovoljno javnim istupom ili pukim napisom u novinama založiti se za veća prava i poboljšanje položaja nekog slovenskog naroda u okviru Austrougarske monarhije, pa automatski zaraditi epitet "moskovite", a u srpskom slučaju i "proroka umišljene Jugoslavije".

Reći tada da je neko "moskovit", baš kao i danas, jednako je pogrdnom ukrajinskom izrazu "moskalj" za Ruse. Posredi su politički sinonimi.

Vekovima rame uz rame: Otvorena izložba "Diplomate Ruskog carstva i Srpsko-turski rat 1876. godine"

Naprosto, vektori istorije nisu promenjeni od tada, preko celog 20. veka, do danas. Samo su u međuvremenu, nakon pada Berlinskog zida, agresivni protagonisti zapadne geopolitike, ponovo udruženi, pokušali da se ideološki maskiraju u antifašisičko ruho, očekujući da će njihovo zalaganje za vouk ideologiju, promociju manjinskih prava, homoseksualizam i seksualne izopačenosti, uspešno podvaliti umesto nekadašnjeg zalaganja istinske anttifašističke levice za radnička prava.

Ukratko, što je važilo za junaka ove priče, Subotičanina Dragutina Kalora Milodanvića 1876. godine, važi i za nas, vek i po kasnije.

Subotički novinar, bunjevački rodoljub i srpski patriota

Milodanović je rođen 1847. godine, prema istraživanju Albe M. Kuntića, u siromašnoj bunjevačkoj porodici. Bio je istaknuti subotički novinar, bunjevački rodoljub i srpski patriota.

Bio je, kako je zabeležio Alba M. Kuntić, od onih koji su Bunjevce posmatrali kao segment srpstva.

Naš izbor

Strah od nacionalne čitanke: Zašto su Artan i Krenare, Marija i Svetozar, zabrinuli drugu Srbiju

Milodanović je 1870. godine bio deo uredništva Bunjevačkih i šokačkih novina u Kaloči. Potom je, u Subotici, osnovao "Misečnu kroniku", a zatim, uz podršku bogatog i rodoljubivog Subotičanina Boška Vujića, i "Subatički glasnik". Novine su naziv dobile po tadašnjem lokalnom, bunjevačkom nazivu Subotice – Subatica.

Alba M. Kuntić zabeležio je da je tek dolaskom u Suboticu i pokretanjem "Subatičkog glasnika" pružila prilika da u pravom smislu vodi borbu za bunjevačko-srpsko jedinstvo koje će, manje od pola veka kasnije, odigrati značajnu ulogu u prisajedinjenju Bačke Kraljevini Srbiji.

Podržavao borbu Srba za slobodu

Milodanović je na stranicama svog lista, koji je finansirao Vujić, objavljivao značajne priloge u vezi sa borbom Srba i Srbije protiv Turske koju je podržavala Rusija.

Kako je javnost tadašnje Ugarske bila protiv srpske borbe protiv Turske, jer je bila i protiv Rusije, Milodanović se vrlo brzo našao na udaru.

Kada je buknula Nevesinjska puška, ustanak Srba u Hercegovini, "Subatički glasnik" je, kako beleži Kuntić, pokrenuo bio akciju prikupljanja pomoći stradalim ustanicima, što je izazvalo gnev tadašnje ugarske, ali i hrvatske javnosti. Studenti u Budimpešti i Zagrebu tada su huškani da osuđuju jačanje Kneževine Srbije.

Nevesinjska puška ili zavet krvlju i rečju: Srpski zvaničnici poslali snažne poruke iz Hercegovine

Pritisak na Milodanovića i "Subatički glasnik" bio je prevelik. Uskoro je bio prinuđen da spas za goli život pronađe u Beogradu, a izlaženje ovih novina je obustavljeno.

"Milodanović se isprsio da ispred Bunjevaca u svoje grudi primi sve strele… On je primio na sebe naziv 'moskovite' i 'panslaviste', 'proroka umišljene Jugoslavije' i primio je na sebe da njegov list i njega samog 4. juna 1876. godine isključuju iz Nacionalne kasine, u kojoj su bili toliki Bunjevci i Srbi", zabeležio je Vasa Stajić.

Posle prelaska u Beograd, Milodanović je dobio posao u pošti i za potrebe srpske vlade prevodio je natpise iz tadašnje mađarske štampe.

Vrlo brzo, javio se kao dobrovoljac u redove srpske vojske. U oba srpsko-turska rata 1876/78. godine bio je ranjavan.

Ostalo je zapisano da je sa svojim bataljonom 1878. godine bio došao nadomak Prištine. Neki od izvora navode da se borio u okviru Trsteničkog bataljona. Bio je "počasni oficir" srpske vojske, izvesno zbog činjenice da je bio strani državljanin i da nije bio srpski vojni obveznik.

U avangardi srpske vojske

Subotičanin dr Dušan Petrović, koji je Milodanovića poznavao i s njim se video u Beogradu, u svojoj brošuri o Milodanoviću, štampanoj u Subotici 1894. godine, navodi: "U oba rata je bio ranjen. U drugom ratu beše kao poručnik u avangardi srpske vojske, koja je posle osvojenja grada Niša, prodirala dalje i koja je doprla skoro do Kosova Polja. Ovo je pričao sam pokojnik piscu ovih redaka. Oduševljeno je pričao kako se pored svih teškoća zimskog ratovanja, radovao što beše dodeljen prvim bataljonima, koji su doprli bili dobrim delom napred ispred glavne vojske".

U PTT muzeju otvorena izložba "Od Nevesinjske puške do Solunskog fronta"

Vasa Stajić beleži da su Milodanovićevi protivnici, "pomađarena bunjevačka gospoda", dok se on borio u srpsko-turskim ratovima, svečano dočekivali i slavili "turske softe", a 5. avgusta 1877. godine održali su javni skup zbog tobožnjih "ruskih zverstava" nad "bratskim turskim narodom". Krajem novembra iste godine, priredili su i zabavu na kojoj je prikupljan novac za turske ranjenike. Prednjačile su pomađarene bunjevalke familije, a banket je okončan slanjem telegrama podrške Osman-paši.

 Za grob mu se ne zna...

Tokom sedmogodišnjeg života u Srbiji, Milodanović je, u mirno doba, prešao u pravoslavlje. Sarađivao je u listu "Videlo", nastavljajući svoju nacionalnu borbu i koliko se zna nije se ženio.

Preminuo je 25. februara 1883. godine po starom kalendaru.

U Matičnoj knjizi umrlih Crkve Svetog Marka u Beogradu, za 1883. godinu, pod rednim brojem 36, upisano je: "Dragutin Milodanović, poštar ovdašnji, umro 25. februara 1883. godine po podne, a sahranjen 26. februara 1883. godine."

U istom dokumentu, kao mesto Milodanovićevog rođenja navedena je Austrija, a kao uzrok smrti – zapaljenje mozga.

Milodanović je sahranjen na starom beogradskom groblju na Tašmajdanu. Alba M. Kuntić piše da je Milodanović uživao veliki društveni ugled u srpskoj prestonici tog doba, kod srpske inteligencije, javnih poslenika, ne samo novinara nego i rodoljubivog građanstva uopšte. Vidi se to i po tome, primećuje Kuntić, po prisustvu Milodanovićevoj sahrani.

"Bili su tu, kako piše u novinama, pored mnogih drugih, i Pevačka družina Kornelije, a posmrtno slovo održao je Manojlo Đorđević Prizrenac, urednik 'Narodnog oslobođenja', koji je pokojniku odao zahvalnost za ono 'što je svojom krvlju iskupio'. Srpsko novinarsko društvo, svojim učešćem na pogrebu svoga člana, manifestovalo je zasluge koje je stekao svojom idejnom delatnošću", navodi Kuntić.

Autor ovih redova je sa predstavnicima nekadašnjeg UNS-a bezuspešno tragao za Milodanovićevim grobom u Beogradu.

Posmrtni ostaci nekih pokojnika su, zahvaljujući porodici ili prijateljima, bili preneti sa Tašmajdanskog na Novo groblje. Nažalost, Milodanović je vrlo brzo zaboravljen u tadašnjoj beogradskoj čaršiji, a za sudbinu njegovih posmrtnih ostataka danas se ne zna.