Priča o dve Nemačke: Istok i gleda ka Istoku, a zapad gleda ka Zapadu

Toliko volim Nemačku da bih radije imao dve, izjavio je svojevremeno bivši premijer Italije Đulio Andreoti.

Možda nije samo reč o strahu od obnavljanja nemačke hegemonije, koja je u 20. Veku proizvela dva svetska rata; možda bi i za Nemačku i čitavu Evropu zaista bilo bolje da se Nemačka nikad nije ujedinila.

Stari lisac Andreoti je verovatno bio u pravu, smatra italijanski pisac Andrea Marćiljano.

Jedan nemački novinar iz Berlina mi je pre nekoliko godina rekao da je Moskva politički i kulturno bliža Berlinu nego Pariz ili London, piše redovni kolumnista lista "Fajnenšel tajms" Volfgang Minhau.

Naš izbor

Pinokio danas govori nemački, a zove se Fridrih Merc

I zaista i danas, gotovo 36 godina od ujedinjenja, postoji dubok i sve dublji jaz između dve Nemačke: one na istoku i one na zapadu. Jaz nije samo ekonomski ili politički, već, iznad svega, kulturni. 

Istočna Nemačka je samo pripojena Zapadnoj

"Mi, deca s kraja 1980-ih i 1990-ih, prva smo generacija koja je socijalizovana u ujedinjenoj Nemačkoj", zabeležila je politikolg Elizabet Kajzer u predgovoru svog izveštaja povodom 35 godina od nemačkog ujedinjenja.

"Ipak, za mlade ljude koji tamo odrastaju, Istok je i dalje mnogo više od jedne tačke na kompasu. To je prostor koji oblikuje naše identitete i utiče na naše živote", naglasila je.

Mnogi mladi ljudi, tvrdi Kajzerova, ne mogu se poistovetiti sa oznakom "Zapadni Nemac" – posebno ako žive na obali ili blizu Alpa. Nasuprot tome, mladi istočni Nemci se mnogo češće identifikuju kao Osisi, koristeći sleng za ljude sa bivšeg istoka.

U boj za Četvrti rajh: Zašto se razmatra uvođenje obaveznog vojnog roka u Nemačkoj

U svom izveštaju, Kajzerova se poziva na istraživanje o uslovima života, koje pokazuje da u malim istočnim gradovima i ruralnim regionima javni prevoz i medicinske ustanove više nisu zagarantovani. Ljudi zarađuju manje i veća je verovatnoća da će čitav život zavisiti od socijalnih davanja. Ta su davanja mnogo oskudnija nego na Zapadu.

"Ovo oblikuje živote mnogih istočnih Nemaca čak i u odraslom dobu", napisala je.

Kajzerova dodaje da postoje dobri razlozi za to: uslovi odrastanja se značajno razlikuju ako živite na istoku zemlje, a to je posebno tačno ukoliko živite van istočnonemačkih velikih gradskih centara.

Nemačka ostaje duboko podeljena zemlja

Priča o "dve Nemačke" je mnogo starija od kraja Drugog svetskog rata. Istočna Nemačka je Pruska, veoma moćno evropsko kraljevstvo, nastalo 1701. godine, ostatak današnje Nemačke činio je niz državica i kneževina, koje će ujediniti tek posle Francusko-pruskog rata (1871.), pod pruskim vođstvom, kada je proglašeno novo Nemačko carstvo – Nemački Rajh.

Godine 1990. situacija je bila obrnuta: pregovori između Istočne i Zapadne Nemačke završili su sporazumom o ujedinjenju. Nije bilo razgovora u novom ustavu; Istočna Nemačka je prihvatila zapadnoevropski. Ujedinjena Nemačka nije postala država naslednica, već samo nastavak ili produžetak Zapadne Nemačke.

Broj bankrota u Nemačkoj obara rekorde: Uništili temelje industrije zbog antiruske agende

Umesto da se govori o ujedinjenju, bilo bi tačnije da se kaže da je Zapadna Nemačka 1990. naprosto pripojila Istočnu. Tako proširena Nemačka zadržala je svoje mesto u međunarodnim organizacijama, uključujući Evropsku ekonomsku zajednicu (današnju Evropsku uniju), Ujedinjene nacije i, pre svega, NATO.

Danas je ekonomski i finansijski Nemačka okrenuta ka Zapadu, uprkos višestrukoj zavisnosti od Rusije. Ali, kako to kaže Minhau, i kulturno i politički, Nemačka ostaje duboko podeljena zemlja: između istoka koji i dalje gleda ka Istoku i zapada koji gleda ka Zapadu.

Istočni Nemci sebe ne vide kao deo zapadnog sveta

Nemački predsednik Frank-Valter Štajnmajer, koji je tada bio ministar spoljnih poslova, bio je jedan od arhitekata nemačke proruske politike.

Godine 2016. opisao je vežbu NATO-a u istočnoj Evropi kao "zveckanje oružjem".

Na čelu gasovoda "Severni tok" bio je Gerhard Šreder, nemački kancelar između 1998. i 2005. godine. On i nekoliko istočnonemačkih političara formirali su mreže nemačko-ruske političke, ekonomske i kulturne diplomatije i obnavljali stare rusko-nemačke veze.

Prve rusko-nemačke organizacije civilnog društva pojavile su se tokom tog perioda. Početak rata u Ukrajini i odgovor Zapada okončali su 30-godišnji period duboke političke i ekonomske saradnje Rusa i Nemaca, tvrdi Minhau.

"Špigl": Šreder želi da svedoči o aferi Severni tok 2

Međutim, da li je to definitivno kraj nemačko-ruske saradnje? Oni koji gledaju na Nemačku iz Londona, Vašingtona ili Brisela bili su impresionirani Šolcovim sada već čuvenim govorom u martu 2022. godine, u kojem je najavio "promenu ere" i nemačko približavanje Zapadu.

Minhau je skeptičan prema ovim idejama. Istočni Nemci su najmanje "zeleni", najmanje "probuđeni", najmanje globalistički među Nemcima. Oni sebe ne vide, dodaje on, kao deo zapadnog sveta predvođenog SAD.

Istočna Nemačka nije pregovarala o novom ustavu sa Zapadom, bez obzira na civilizacijske i kulturne razlike. Takozvano ujedinjenje je trebalo da bude izvedeno pažljivije, možda sa nekom vrstom autonomije za bivši istok. Kajanje se, primećuje ovaj autor, javilo nekoliko godina kasnije. Ono što mnogi ljudi nisu shvatili je koliko su se dve strane udaljile tokom Hladnog rata.

Za posleratnu Zapadnu Nemačku, SAD su postale glavna politička i kulturna referentna tačka. Za Istočnu Nemačku, glavni partner je bila Rusija. Ponovno ujedinjenje nije okončalo ovu podelu, primećuje Minhau; u ekonomskom smislu, to je bilo preuzimanje, a ne spajanje.

Nemački "zaokret", kako su kasnije nazvani događaji koji su prethodili pripajanju NDR, za mnoge istočne Nemce značio je nezaposlenost – svaki drugi je izgubio posao. Zapad, koji je samo izdaleka izgledao lepo i privlačno, pokazao se kao prilično surovo, konkurentsko društvo, a idealizovana predstava o njemu uskoro je počela da nestaje.

Ekonomska kriza, u koju Nemačka danas sve dublje tone, po mišljenju ovog autora, nije samo posledica kidanja energetskih veza sa Rusijom. Nemačka automobilska industrija je udvostručila upotrebu starih dizel motora i nije investirala u infrastrukturu potrebnu za izgradnju električnih vozila. Ona i dalje zaglavljena u analognom dobu dizel motora i bakarnih telefonskih kablova, i to u doba uspona Kine upravo u tim oblastima.

Zapadni Nemci su Amerikanci koji govore nemački

I tako danas i dalje, uprkos političkim mapama, imamo dve Nemačke.  

Tu je Zapadna Nemačka, sa nekim od najviših nivoa socijalne zaštite na svetu, piše Marćiljano na sajtu "Eelektomagacine", koja se tek sada polako budi iz sna, zato što se Berlin odrekao svoje uloge glavnog čvorišta za ruski gas i naftu.

Međutim, način na koji se oseća kriza je potpuno drugačiji na istoku. U istočnim pokrajinama, bivšoj Istočnoj Nemačkoj, kriza se oseća mnogo neposrednije.

Rejting stranke Alternativa za Nemačku (AfD), koja ima korene u bivšoj Istočnoj Nemačkoj, trenutno se procenjuje između 30 i 40 procenata. AfD ne samo da se protivi ratu sa Rusijom, već vidi povratak saradnji sa Moskvom kao jedini mogući način da Nemačka izađe iz trenutne krize.

AFD: Nemačka mora da prekine bojkot ruske nafte i gasa

Ulje na vatru dolio je Bjorn Hoke, de fakto drugi čovek u AfD-u, kada je izjavio rekao da "oni na Zapadu" i nisu Nemci, već Amerikanci koji govore nemački. Jedini pravi Nemci, prema Hokeu, su oni na istoku.

Za razliku od Zapadnih Nemaca, oni su zadržali svoj identitet, uprkos decenijama vladavine prosovjetskog režima i uprkos takozvanoj sovjetskoj okupaciji. Američka okupacija, naizgled benignija, duboko je "iskvarila" Zapadne Nemce, pretvarajući ih u Amerikance. 

Stari lisac Andreoti

Nemački kancelar Merc, postavljen u ime BlekRoka, želeo bi da povede Nemce u rat sa Rusijom... Da, ali koje Nemce, pita Marćiljano: one koji se prejedaju hamburgerima i otupljuju televizijskim programima? Ili one druge, Istočne Nemce, koji ne žele rat sa Rusijom.  

S druge strane je neka čudna desnica, AfD, koja odbija da je Merc ponovo povede u rat sa Rusijom. To su već gledali nekoliko puta u prošlosti.

Povodom ujedinjenja iz oktobra 1990. pružio nemački list "Frankfurter algemajne cajtung" objavio je knjigu, koja se sastoji od svedočenja samih Nemaca.

U knjizi možemo naći i sećanje radnice nemačke pošte na dan ujedinjenja: "Ne mogu da se radujem, osećam se usamljeno i ranjivo. Ponekad pomislim da sam u malom čamcu usred uzburkanog mora. Gde ću sada? Nigde luke."

Ili jedne medicinske sestre: "U ponoć smo svi imali u rukama čašu sa votkom 'Gorbačov'", prisetila se medicinska sestra. "Želeli smo da zapevamo, kada se sa kasete začula stara himna. Zastala mi je knedla u grlu, na kraju su mi krenule suze."

Ukratko, možda je taj stari lisac Andreoti, zaključuje Marćiljano, ipak bio u pravu...